Πρέσπες είναι εκεί που μυρίζει νερό και χώμα, που νιώθεις σε δέρμα και πνευμόνια τον βαρύ χειμώνα και την ομίχλη, τα ροζιασμένα χέρια που μαζεύουν τα καλούδια της φλωρινιώτικης γης και επισκευάζουν τις πλάβες της λίμνης. Είναι το πέρασμα από το λιβάδι της Λατίτσας, το τελευταίο εμπόδιο για τις «αδερφές» λίμνες των Πρεσπών, τα νερά των οποίων καθρεφτίζουν τον ορεινό όγκο που τις περιβάλλει. Πρέσπες είναι το τριεθνές: Ελλάδα, Βόρεια Μακεδονία, Αλβανία.
Βέβαια, για τη βαλκανική μας γειτονιά, Πρέσπα είναι μόνο μία: η Μεγάλη. Αυτή μοιράζονται, εξάλλου, με τη μερίδα του λέοντος να κατοχυρώνεται στη Βόρεια Μακεδονία. Πριν από εκατομμύρια χρόνια, είχε σχηματιστεί μονάχα μία λίμνη στη λεκάνη των Πρεσπών. Με τους αιώνες, όμως, οι εναποθέσεις ενός ρυακιού από την κοιλάδα τον Αγ. Γερμανού σχημάτισαν έναν ισθμό, προκαλώντας τη γεωλογική αποκόλληση που χώρισε την Πρέσπα σε μικρή και μεγάλη. Πρέσπες είναι οι υγρότοποι, τα τέσσερα εθνικά πάρκα του τριεθνούς.
Είναι το μέρος όπου η φύση δεν σκαμπάζει από σύνορα και οριοθετήσεις. Άλλωστε, τα υπόγεια υδάτινα κανάλια που συνδέουν τις δύο λίμνες με τη λίμνη Οχρίδα στη Βόρεια Μακεδονία δεν κατανοούν γεωπολιτικές κόντρες. Ούτε η ορνιθοπανίδα, με τους καλαμιώνες στις όχθες των λιμνών να αποτελούν ένα τέλειο περιβάλλον για σπάνια υδρόβια πουλιά (εκεί βρίσκει καταφύγιο η μεγαλύτερη αναπαραγωγική αποικία αργυροπελεκάνων στον κόσμο), αλλά ούτε και η ενδημική ιχθυοπανίδα που παρουσιάζει ιδιαίτερη αξία, όπως φανερώνουν οι πληθυσμοί της πέστροφας Salmo peristericus, του γριβαδιού Pelasgus prespensis, αλλά και του γουρουνομύτη Chondrostoma vardarense.
Πρέσπες είναι εκείνοι που πέρασαν, κατέκτησαν, μα κυρίως εκείνοι που κατοίκησαν αυτή την κοιλάδα: οι Μακεδόνες που κατέγραψαν τις λίμνες ως «μεγάλη και μικρή Βρυγηίς», οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί. Είναι το παρ' ολίγον κέντρο των Βουλγάρων. 10ος αιώνας μ.Χ. και ο τσάρος Σαμουήλ της Βουλγαρίας αξιοποιεί το φυσικό καταφύγιο τον ορεινού όγκου γύρω από τη λίμνη και σχεδιάζει να μεταφέρει εκεί τα ανάκτορά του, ιδρύοντας στο νησί της μικρής λίμνης τη Βασιλική τον Αγίου Αχιλλίου (sic), μεταφέροντας τα οστά του από τη Λάρισα. Το όραμα του νέου κέντρου σβήνει γρήγορα.
Πρέσπες είναι οι Νορμανδοί, οι Αλαμαννοί, οι Φράγκοι, οι Σέρβοι, οι Οθωμανοί. Είναι οι μονές, οι ναοί και τα διάσπαρτα Ασκηταριά γύρω από τις λίμνες. Πρέσπες είναι οι Ψαράδες, ο Άγιος Γερμανός, ο Λαιμός, η Πύλη, ο Λευκώνας, το Πλατύ, η Καλλιθέα. Στις αρχές τον 19ου αιώνα, ο Γάλλος περιηγητής Πουκεβίλ κάνει λόγο για 46 χωριά, που απαρτίζονται από περίπου 11.500 άτομα. Οι απόδημοι Πρεσπιώτες στηρίζουν τον τόπο τους, στέλνουν εμβάσματα στην πατρίδα, τα κεφαλοχώρια και οι οικισμοί επεκτείνονται, μέχρι να ξεσπάσει ο Εμφύλιος Πόλεμος και οι Πρέσπες να γίνουν ένα πολεμικό σκηνικό.
Σήμερα ζουν εκεί περίπου 1.500 κάτοικοι. Πρέσπες είναι εκείνες οι σελίδες που δεν διδάχτηκαν ποτέ στο σχολείο. Είναι το σκοτεινό παρελθόν που φανερώνεται με μια προσεκτική ματιά στα έρημα πλινθόκτιστα σπίτια που ρημάζουν, στα συνθήματα από την εποχή τον Εμφυλίου και στα μαζικά κύματα φυγής. Είναι οι σκιές τον Μακεδονικού Ζητήματος, οι υποσχέσεις που δεν πραγματοποιήθηκαν, το πεδίο δράσης του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, η σπηλιά στην Πύλη, όπου ο Νίκος Ζαχαριάδης και ο Μάρκος Βαφειάδης έπαιρναν αποφάσεις για τις επόμενες κινήσεις, και η σπηλιά του ιατρού Κόκκαλη δίπλα στα ερείπια τον Αγκαθωτού, όπου περιθάλπονταν διακόσιοι τραυματίες.
Πρέσπες είναι ο ξεριζωμός, οι πληγές και η σιωπή. Τέλος, Πρέσπες είναι οι μικροί και οι μεγάλοι που κινητοποίησαν τον κρατικό μηχανισμό για την κατασκευή της πεζογέφυρας στο νησάκι τον Αγ. Αχιλλείου. Οι έξυπνες ιδέες, το κράμα του περιβαλλοντικού και τον πολεμικού τουρισμού. Τα νέα παιδιά που παίζουν μπάλα σε μια ακριτική γωνιά, μακριά από τις μεγάλες πόλεις. Οι παραλίες στη Βόρεια Μακεδονία, τα εστιατόρια με παραδοσιακές γεύσεις στην Αλβανία, οι λίμνες που χάνουν το νερό τους λόγω κλιματικής κρίσης.
Το πεδίο δράσης της τριλογίας επιστημονικής φαντασίας της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, Ο δράκος της Πρέσπας (εκδ. Καστανιώτη), ένα μνημειώδες παραμύθι που εξετάζει τρεις αλληλοαναιρούμενες εκδοχές ενός τέρατος που εμφανίστηκε στη Μεγάλη Πρέσπα, με το κάθε βιβλίο να εξετάζει τη σκοπιά κάθε εθνότητας από τις τρεις που περιβάλλουν τη λίμνη. H συμβολική τοποθεσία για την υπογραφή της Συμφωνίας και η γεωπολιτική της σημασία, παρόλο που αγγίζει διαρκώς ευαίσθητα ζητήματα και στις δύο πλευρές. Μια καρδιά που χτυπάει σε 16/8, όπως ο ρυθμός ενός βαλκανικού χορού.
