Μια από τις καλύτερες εποχές για να επισκεφθείτε την Κοζάνη είναι τις Απόκριες κατά τη διάρκεια των οποίων διοργανώνονται ποντιακές βραδιές και μικρασιάτικα γλέντια και αναβιώνει το έθιμο με τους φανούς, δηλαδή τις εστίες φωτιάς γύρω από τις οποίες χορεύει και τραγουδά ο συγκεντρωμένος κόσμος.
ΚΟΖΑΝΗ, ΒΕΛΒΕΝΤΟ, ΣΕΡΒΙΑ
Πρωτεύουσα της περιφέρειας Δυτικές Μακεδονίας είναι η Κοζάνη, χτισμένη σε υψόμετρο 720 μ. στις πλαγιές του Βερμίου, εκεί όπου συναντιούνται οι δρόμοι της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας και της Ηπείρου. Ξεκινήστε τη γνωριμία σας με την πόλη από το μητροπολιτικό ναό του πολιούχου Αγίου Νικολάου και την Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη (τηλ. 24610-49319, kozlib.gr), με συλλογές χειρογράφων, παλαιών εντύπων, τοπικού ιστορικού αρχείου και χαρτών.
Συνεχίστε στο-τριπλό-Ιστορικό, Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο Κοζάνης (τηλ. 24610-33978, mouseio-kozanis.gr) με πολλά και ενδιαφέροντα εκθέματα, όπως είναι οι φορεσιές, τα κεντήματα, τα πλεκτά και οι αναπαραστάσεις οντάδων Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται και το κινηματοθέατρο Ολύμπιον (τηλ. 24610-22121, cineolympion.gr), που ξεκίνησε να λειτουργεί τη δεκαετία τον '50 και έχει χωρητικότητα 1.000 θέσεων.
Η πλατεία Νίκης, τα επιβλητικά αρχοντικά όπως είναι το ξενοδοχείο Ερμιόνιο, το Δημαρχείο και η Εθνική Τράπεζα, τα σοκάκια και τα στενά της Κοζάνης αποκαλύπτουν αλλοτινές εποχές αίγλης. Από την ανατολική πλευρά της λίμνης Πολυφύτου, ανάμεσα στον Αλιάκμονα και στα Πιέρια, βρίσκεται το Βελβεντό, μια μικρή κωμόπολη με μεγάλη ιστορία, απ' όπου κατάγονταν οι σύντροφοι τον Ρήγα Φεραίου, Παναγιώτης και Ιωάννης Εμμανουήλ, όπως και ο αρχιτέκτονας Σταμάτης Κλεάνθης.
Το Βελβεντό, όπως και άλλα μέρη της Κοζάνης, έχει μικρά αρχιτεκτονικά διαμάντια, όπως το βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Μηνά, του 12ου αιώνα, στην είσοδο τις πόλης και το παλιό αρρεναγωγείο. Στο νοτιοδυτικό τμήμα του βρίσκονται τα Σέρβια, ένας τόπος με μεγάλη ιστορία και ισχυρό στίγμα κατά τη βυζαντινή περίοδο, που σήμερα είναι μία ήσυχη κωμόπολη. Λίγο έξω από τον οικιστικό ιστό βρίσκεται η βασιλική των Κατηχουμένων, που χρονολογείται γύρω στο 1000 και λειτουργούσε ως επισκοπικός ναός.
Μεγάλη ιστορία έχει και η Αιανή, η ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης που παίρνει το όνομά της από αρχαία πόλη της Μακεδονίας. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 24610-98800, mouseioaianis.gr) θα δείτε σημαντικά ευρήματα, γλυπτά, κεραμικά, χρηστικά και διακοσμητικά αντικείμενα. Η Σιάτιστα, χτισμένη σε πλαγιά του Άσκιου (920 μ.), πάνω από την κοιλάδα του Αλιάκμονα, είναι μια πόλη που αναπτύχθηκε χάρη στο εμπόριο και στις εισαγωγές-εξαγωγές δερμάτων, κρόκου, γουναρικών, μεταξωτών και πολύτιμων λίθων από και προς πόλεις της Ευρώπης (Βενετία, Τεργέστη, Βιέννη).
Κάντε μια βόλτα στην Άνω και την Κάτω Σιάτιστα ανάμεσα σε αρχοντικά όπως αυτό του Νεραντζόπουλου και δοκιμάστε λιαστό και ξηρό κρασί ΠΓΕ Σιάτιστα από ελληνικές και ξένες ποικιλίες.
ΚΡΟΚΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ
O «χρυσός» της Ελλάδας δεν είναι άλλος από τον κρόκο (ή σαφράν) Κοζάνης. Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Κρόκος ήταν φίλος τον θεού Ερμή, ο οποίος τον σκότωσε κατά λάθος και ύστερα του χάρισε την αθανασία μεταμορφώνοντάς τον σε ένα μοβ λουλούδι. Η επίσημη ονομασία του είναι Crocus sativus και πρόκειται για ένα φυτό που κάθε φθινόπωρο, μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου, βγάζει ένα άνθος υψηλής φαρμακευτικής και γευστικής αξίας.
Η συστημαπκή καλλιέργειά του εντοπίζεται σε πολλά χωριά της περιοχής, όπως είναι ο Κρόκος, η Aιανή, η Άνω και η Κάτω Κώμη, ενώ η ετήσια παραγωγή υπολογίζεται γύρω στους τρεις με τέσσερις χιλιάδες τόνους. Από τη δεκαετία του '70 λειτουργεί ο Αναγκαστικός Συνεταιρισμός Κροκοπαραγωγών Κοζάνης (τηλ. 24610-63283, safran.gr), που αριθμεί περίπου 1.000 μέλη και έχει το αποκλειστικό δικαίωμα συλλογής, συσκευασίας και διακίνησης του πολύτιμου κρόκου Κοζάνης.
Κάποια από τα προϊόντα του είναι τα στίγματα βιολογικού κόκκινου κρόκου και ο κρόκος σε σκόνη, που χρησιμοποιούνται σε μαγειρευτά, σούπες, τσουρέκια, κέικ, παγωτά και κοκτέιλ. Κατά τα άλλα, οι foodies θα ενθουσιαστείτε από την κοζανίτικη γαστρονομία που συνδυάζει το αγροτικό με το αστικό στοιχείο, φέροντας επιρροές τόσο από τη Μικρά Ασία όσο και από τον Πόντο.
Δοκιμάστε πρασοτηγανιά, γκιζλεμόπιτα με κιμά, πράσα και χυλοπίτες, πίτα κιχί με φέτα, γιαπράκια (λαχανοντολμάδες με ρύζι και κιμά), σούπα τιρατόρι και καπαμά με δαμάσκηνα ή κυδώνια. Από γλυκά, κουραμπιέδες με σιρόπι αντί ζάχαρης άχνης, ξιάφι (κομπόστα με αποξηραμένα φρούτα) και λουκουμάδες Βελβεντού. Mη φύγετε χωρίς να γευθείτε το περίφημο λικέρ από τσάπουρνα που συγκομίζουν τα μέλη συλλόγων της περιοχής.
