Το Κεντρικό Ζαγόρι, ανάμεσα στην Τύμφη και στο Μιτσικέλι, έχει πολλά χωριά (με συνολικό πληθυσμό 1.000-1.500 κατοίκων), νερόμυλους και νεροτριβές. Το Δυτικό Ζαγόρι, στις δυτικές πλαγιές της Τύμφης, με σήμα κατατεθέν τους πύργους της Αστράκας, φιλοξενεί τα πιο τουριστικά χωριά της περιοχής. Στο ζαγορίτικο τοπίο ξεχωριστή θέση έχουν τα γεφύρια, πραγματικά αριστουργήματα της πέτρας.
ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΖΑΓΟΡΙ
Το γνωστότερο χωριό του Ανατολικού Ζαγορίου είναι η Βοβούσα, και αυτό οφείλεται στο καλοκαιρινό φεστιβάλ Vovousa Festival (vovousafestival.gr) που έχει φανατικούς οπαδούς από όλη την Ελλάδα. Το χωριό είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.000 μ., στις όχθες του Αώου, οι οποίες ενώνονται με ένα πέτρινο γεφύρι του 18ου αιώνα που έχει χαρακτηριστεί νεότερο αρχαιολογικό μνημείο.
Το Γρεβενίτι είναι σκαρφαλωμένο στα 980 μ., μέσα σε πυκνό δάσος οξιάς. Σήμα κατατεθέν του χωριού είναι η πλατεία με τα πλατάνια, σύμβολο διαχρονικής ομορφιάς της ορεινής Ελλάδας. Η Δόλιανη, με τα πέτρινα σπίτια και τα καλντερίμια, είναι χτισμένη σε υψόμετρο 920 μ., στην κόψη του Ανατολικού προς το Δυτικό Ζαγόρι.
Οι Μηλιωτάδες είναι ένα χωριό κοντά στις ανατολικές απολήξεις του Μιτσικελίου, λίγο προτού ο Ζαγορίτικος συναντήσει τον Άραχθο, κοντά στο γεφύρι του Καμπέρ Αγά, ενώ το Τρίστενο, στα 940 μ., παίρνει το όνομά του από τους τρεις χειμάρρους (στενώματα) της περιοχής. Ξεχωρίζει n εκκλησία του Αγίου Γεωργίου το καμπαναριό της οποίας «φιλοξενείται» σε έναν πλάτανο.
Το Φλαμπουράρι είναι ορεινό χωριό της Πίνδου, χτισμένο σε υψόμετρο 1.000 μ. στους πρόποδες της κορυφής Τσούκα Ρόσσα (Κόκκινη Κορυφή στα βλάχικα).
ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΖΑΓΟΡΙ
Το Δικόρυφο (Δίκορφο), σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο 1.000 μ., είναι ένα χωριό όπου διατηρείται ατόφια η ηπειρώτικη αρχιτεκτονική, με τα πετρόχτιστα κτίρια με τις στέγες από σχιστόπλακα, σε μια περιοχή γεμάτη οξιές και βελανιδιές. Το Δίλοφο είναι αμφιθεατρικά χτισμένο στους πρόποδες δύο λόφων, σε υψόμετρο 880 μ. Διαθέτει όμορφα αρχοντικά που δημιουργούν ένα οικιστικό σύνολο υψηλής αρχιτεκτονικής αξίας.
Από το χωριό ξεκινούν μονοπάτια που οδηγούν στη Βίτσα και στο Φαράγγι του Βίκου. H Ελάτη είναι ένα παραδοσιακό χωριό, χτισμένο μέσα σε ελατόφυτο τοπίο, σε υψόμετρο 960 μ. στις πλαγιές του Μιτσικελίου, με θέα προς τις κορυφές της Τύμφης και το ευρύτερο Ζαγόρι. Αρχοντοχώρι από τα λίγα, το Καπέσοβο εντυπωσιάζει με την πέτρινη αρχιτεκτονική του, μέσα στο επιβλητικό φυσικό τοπίο του Ζαγορίου.
Από το χωριό αυτό κατάγονταν διάσημοι αγιογράφοι του 18ου αιώνα. Οι Κήποι είναι ένα χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 800 μ., ένας γνωστός ταξιδιωτικός προορισμός, οργανωμένος και με υποδομές. Το χωριό βρίσκεται στην ανατολική όχθη του Βίκου, σε κοντινή απόσταση από το Καλογερικό γεφύρι. Το Κουκούλι, σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο 900 μ., κοντά στη χαράδρα τον Βίκου, παίρνει το όνομά του από την ενασχόληση των κατοίκων με την εκτροφή μεταξοσκώληκων.
Είναι τουριστικά οργανωμένο, με αρκετούς ξενώνες. Εδώ θα βρείτε και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας (Βοτάνων) Λαζαρίδη (τηλ. 26530-71775), με την κυρίως συλλογή να περιλαμβάνει περίπου 1.270 είδη βοτάνων από τον Βίκο και το Ζαγόρι. Το Τσεπέλοβο, χτισμένο σε υψόμετρο 1.080 μ., έχει κτίσματα και καλντερίμια που ακολουθούν το φυσικό ανάγλυφο της Τύμφης.
Σπουδαίο τέκνο του χωριού ήταν η Μαρίκα Κοτοπούλη. Μικρός και σχετικά άγνωστος οικισμός του Κεντρικού Ζαγορίου είναι οι Φραγκάδες, ένα χωριό χτισμένο στα 960 μ. με υπέροχη θέα στις κοντινές κορυφογραμμές και στο Μιτσικέλι. Οργανωμένο τουριστικά είναι το χωριό Ασπράγγελοι. Εδώ επιβιώνει ακόμη η αρχιτεκτονική μιας άλλης εποχής, με πετρόχτιστα καλντερίμια και αλώνια.
Το Βραδέτο είναι ορεινό χωριό με λίγους κατοίκους που επιμένουν να ζουν σε αυτό τον απόκρημνο παράδεισο στα 1.340 μ. Είναι γνωστό λόγω της περίφημης Σκάλας του. Το πέτρινο ελικοειδές καλντερίμι χτίστηκε πέτρα πέτρα στην ορθοπλαγιά και πρόκειται για ένα από τα σημαντικά κατασκευαστικά επιτεύγματα των ανθρώπων του Ζαγορίου τον 18ο αιώνα.
ΔΥΤΙΚΟ ΖΑΓΟΡΙ
Τα Άνω πεδινά (ή πάνω Σουδενά) είναι ένα όμορφο παραδοσιακό χωριό, με αναπαλαιωμένα ζαγορίσια αρχοντικά, παλιά αλώνια και καλντερίμια, που αναπτύχθηκε, όπως και τα γειτονικά χωριά, από την καλλιέργεια σιτηρών στο εύφορο οροπέδιο. Από εδώ καταγόταν και ο εθνικός ευεργέτης Νεόφυτος Δούκας, πρώτος διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής.
Τα Κάτω Πεδινά είναι ένα από τα παλιότερα χωριά του Ζαγορίου και διαθέτουν εξαιρετικά καταλύματα που στεγάζονται σε αναπαλαιωμένα κτίσματα. Ενδιαφέρον έχει ο ναός των Ταξιαρχών, λόγω της ιδιαίτερης κατασκευής του αλλά και της εσωτερικής αγιογράφησης. H Αρίστη είναι ένα πανέμορφο χωριό, με πέτρινα σπίτια και αρχοντικά, γραφικά καλντερίμια και θέα προς το φυσικό ανάγλυφο του Δυτικού Ζαγορίου.
Ηταν ένας από τους πρώτους οικισμούς του Ζαγορίου όπου δημιουργήθηκαν σχολικές μονάδες (αλληλοδιδακτικό σχολείο, ελληνικό σχολείο και παρθεναγωγείο). Το Μικρό Πάπιγκο είναι από τα ομορφότερα χωριά τον Ζαγορίου, χτισμένο σε υψόμετρο 960 μ. στις πλαγιές της Τύμφης, με θέα στους πύργους της Αστράκας. Το επιλέγουν συχνά οι ορειβάτες που πεζοπορούν προς τη Δρακόλιμνη.
Το Μεγάλο Πάπιγκο, σε υψόμετρο 960 μ., είναι αρκετά τουριστικό, με κίνηση καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου. Ηταν γνωστό ήδη από τα βυζαντινά χρόνια, αφού είχε καταγραφεί σε χρυσόβουλο τον αυτοκράτορα Ανδρονίκου Β'. Τέλος, το Μονοδένδρι, σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο που ξεπερνά τα 1.000 μ., κοντά στον ποταμό Βοϊδομάτη, υπήρξε γενέτειρα των αδελφών Ριζάρη.
Φουντουκιές, φλαμουριές, ιτιές, σφενδάμια, βελανιδιές, πλατάνια, φτελιές. Οξιές και κέδροι, δάση ελάτης, λευκής και μαύρης πεύκης συνθέτουν το σκηνικό στον εθνικό δρυμό Βίκου-Αώου, ένα θησαυροφυλάκιο χλωριδικού πλούτου και έναν παράδεισο για τους φυσιολάτρες. Δεκάδες είδη ζώων, αμφίβια, ερπετά, πουλιά και θηλαστικά, βίδρες, λύκοι και καφέ αρκούδες βρίσκουν καταφύγιο σε αυτό τον προστατευόμενο τόπο απείρου φυσικού κάλλους, που από το 1973 συγκροτεί τον εθνικό δρυμό.
O δρυμός έχει γεωγραφική ποικιλομορφία και περιλαμβάνει το φαράγγι του Βίκου, τη χαράδρα του Αώου και το βουνό της Τύμφης. Μέσα στα όριά του βρίσκονται αρκετά γνωστά χωριά του Ζαγορίου, όπως είναι το Μονοδένδρι, ο Βίκος, το Μικρό και το Μεγάλο Πάπιγκο, ενώ περιμετρικά έξι ακόμα, δηλαδή η Αρίστη, ο Άγιος Μηνάς, η Βίτσα, το Καπέσοβο, το Βραδέτο και το Βρυσοχώρι.
Πέραν του Ζαγορίου, στα όρια του δρυμού ανήκει η Κόνιτσα, η Καλλιθέα και η Κλειδωνιά. Οι υψομετρικές διαφοροποιήσεις επηρεάζουν το κλίμα της περιοχής, με ζεστά καλοκαίρια και σποραδικές βροχές στα χαμηλά και βαριούς χειμώνες με χιόνια στα ψηλά. Θεαματική είναι η μείωση της θερμοκρασίας στη χαράδρα του Αώου, ενώ γενικώς οι παγετοί είναι συνηθισμένο φαινόμενο ακόμα και την άνοιξη.
Το φαράγγι του Βίκου ξεπερνά σε μήκος τα 35 χλμ., αν υπολογίσει κανείς τις απολήξεις του, δηλαδή το φαράγγι Άνω Βίκου και τα φαράγγια του Βοϊδομάτη. Ξεκινά περίπου 600 μ. από το Μονοδένδρι. Το βάθος του παρουσιάζει διαφοροποιήσεις, ενώ έχει εξασφαλίσει μία θέση στο βιβλίο Guinness ως «το βαθύτερο φαράγγι του κόσμου σε αναλογία με το πλάτος του».
Στον πυθμένα του έχουν εντοπιστεί δομολίτες ηλικίας 160 εκατομμυρίων χρόνων, ενώ τα πετρώματά του δημιουργήθηκαν, επίσης, πριν από εκατομμύρια χρόνια, από θαλάσσιους οργανισμούς, κελύφη και όστρακα. Ο εθνικός δρυμός Βίκου-Αώου είναι αγαπημένος προορισμός για φυσιολάτρες από όλο τον κόσμο. Στην περιοχή δραστηριοποιούνται αρκετές εταιρείες, με πιο γνωστή την Trekking Hellas, που διοργανώνουν εκδρομές για ανθρώπους με διαφορετική φυσική κατάσταση.
Ράφτινγκ στον Βοϊδομάτη, πεζοπορία στο δίκτυο μονοπατιών του Ζαγορίου, river trekking και river tubing, canyoning για μικρούς και μεγάλους, διάσχιση της χαράδρας του Βίκου και ανάβαση στη Δρακόλιμνη είναι κάποιες από τις δραστηριότητες που θα σας δώσουν την ευκαιρία να γνωρίσετε τη μαγική αυτή γωνιά της Ελλάδας.
