'Ομως, η Χαλκιδική διαθέτει και μεγάλο ηπειρωτικό κομμάτι, με το όρος Χολομώντας και με πολλά χωριά και κωμοπόλεις που σφύζουν από ζωή. Αξίζει να γνωρίσετε την ενδοχώρα της Χαλκιδικής, να δείτε τους οικισμούς με τα πετρόχτιστα μακεδονίτικα αρχοντικά, να δοκιμάσετε την παραγωγή κρασιού από τα τοπικά οινοποιεία, να γνωρίσετε την ιστορία και τον λαϊκό πολιτισμό μέσα από τις εκθέσεις των μουσείων.
ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΤΗΣ ΕΝΔΟΧΩΡΑΣ
Πρωτεύουσα της Χαλκιδικής είναι ο Πολύγυρος, μια μικρή πόλη 7.700 κατοίκων στην καρδιά της ενδοχώρας, βορειοδυτικά του δεύτερου ποδιού, οργανωμένη, με ξενώνες, ξενοδοχεία και κλασικά στέκια για φαγnτό, όπως είναι το εστιατόριο της Μαριγούλας (τηλ. 23710-23171, marigoula.gr).
Στον Πολύγυρο οι ντόπιοι ασχολούνται κατά βάση με την κτηνοτροφία και τη γεωργία και είναι περήφανοι για τα προϊόντα που παράγουν, όπως είναι η χονδροελιά, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και το φυσικό χειροποίητο σαπούνι από λάδι. Περίπου 20 χλμ. μακριά από τον Πολύγυρο βρίσκεται η Γαλάτιστα, με σήμα κατατεθέν τον Πύργο της Γαλάτιστας, ένα βυζαντινό οικοδόμημα, φρούριο-παρατηρητήριο, που πιθανώς να λειτούργησε και ως φυλακή.
O πιο φημισμένος οικισμός στην ενδοχώρα της Χαλκιδικής, πάντως, είναι η Αρναία (ή Λιαρίγκοβα), χτισμένη σε υψόμετρο 600 μ., στις βόρειες πλαγιές του Χολομώντα. Παρότι πρόκειται για μια κωμόπολη με πληθυσμό 2.300 κατοίκους, έχει περισσότερο την ατμόσφαιρα χωριού, με πλακόστρωτα στενά και αρχοντικά με σαχνισιά που διατηρούν ζωντανή την αρχιτεκτονική κληρονομιά της Μακεδονίας.
Η Αρναία είναι από τα πρώτα χωριά της ηπειρωτικής Χαλκιδικής που προσέλκυσαν επισκέπτες, γεγονός που συνέβαλε στο να καταργηθεί ο μύθος που θέλει τη Χαλκιδική έναν προορισμό του ήλιου και της θάλασσας. Κάντε μια βόλτα στα στενά της Αρναίας, επισκεφθείτε τα μουσεία της και μην αμελήσετε να δοκιμάσετε μουντοβίνα, ένα ιδιαίτερο απόσταγμα από μέλι το οποίο έχει κατοχυρωθεί ως ΠΓΕ ορεινής Χαλκιδικής.
Είκοσι χιλιόμετρα μακριά από την Αρναία βρίσκεται ο Ταξιάρχης (πρώην Αούκοβη), ένα χωριό που κάθε χρόνο την περίοδο των Χριστουγέννων έχει την τιμητική του λόγω της ανεπτυγμένης ελατοκαλλιέργειας που αποτελεί μια από τις βασικές δραστηριότητες των κατοίκων. Κάντε μια βόλτα στο χωριό ανάμεσα στα παραδοσιακά αρχοντικά, περάστε από την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, τον ναό με τον σταυροειδή τρούλο που είναι χτισμένος από τοπική πέτρα και μη φύγετε εάν δεν δοκιμάσετε μανιτάρια και πίτες.
Καθιερωμένος προορισμός της ενδοχώρας είναι και n Μεγάλη Παναγιά (Ρεβενίκι), μια κωμόπολη στις υπώρειες του όρους Χτίκελα και ένα από τα δώδεκα Μαντεμοχώρια που αναπτύχθηκαν στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας λόγω των μεταλλείων αργύρου και μολύβδου. Χτισμένη μέσα σε θαλερό δάσος, η Μεγάλη Παναγιά φημίζεται για τα καζανέματα του φθινοπώρου, τα γλέντια, τη ζεστασιά και τη φιλοξενία των κατοίκων της.
Ενάμισι χιλιόμετρο έξω από το χωριό θα βρείτε το επισκέψιμο Οινοποιείο Ακραθως (τηλ. 6980-545466, akrathoswinery.com), με κρασιά από ελληνικές και διεθνείς ποικιλίες, εκ των οποίων κάποια είναι βιολογικά. Γνωστό κεφαλοχώρι της Χαλκιδικής είναι η Βαρβάρα, με την όμορφη πλατεία όπου παίζουν μπάλα τα πιτσιρίκια και με τα πολλά στέκια κρεατοφαγίας.
Πιο νότια, στην περιοχή της Ορμύλιας (πάνω από την παραλία Βατοπεδίου), θα δείτε το κοινόβιο Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (τηλ. 23710-41278, ormyliamonastery com), ένα γυναικείο μοναστήρι που η φήμη του έχει ξεπεράσει τα όρια της Χαλκιδικής λόγω των δραστήριων μελών του. Το κοινόβιο διαθέτει αγρόκτημα με ελαιόδεντρα, μηλιές, αχλαδιές, ροδακινιές και ροδιές, παράγει λάδι, ζυμαρικά, μέλι, λικέρ και κρασί και φιλοξενεί διάφορα εργαστήρια, από ξυλογλυπτικής και βοτσαλωτών μέχρι υφαντικής με ιεροραφείο.
Τέλος, στον νότο του πρώτου ποδιού (Κασσάνδρα), επισκεφτείτε τα Λουτρά της Αγίας Παρασκευής (τηλ. 23740-71358, halkidikispa.com), κορυφαίο προορισμό ευεξίας της Χαλκιδικής με εξωτερική και εσωτερική πισίνα με ιαματικό θαλασσινό νερό, σάουνα, χαμάμ και υδρομασάζ.
Μπαίνοντας στο τρίτο πόδι, η Ουρανούπολη, λίγο πριν από τη μοναστική πολιτεία του Αγίου 'Ορους, θεωρείται το τελευταίο σκαλοπάτι της κοσμικής Χαλκιδικής. Πόλη μικρή αλλά ζωντανή, εξυπηρετεί τους επισκέπτες που επιθυμούν να μεταβούν στο Άγιο 'Ορος μέσω του Γραφείου Προσκυνητών (τηλ. 23770-71422) που εκδίδει τα διαμονητήρια. Στην παραλιακή ζώνη της Ουρανούπολης βρίσκεται ένα από τα ωραιότερα μνημεία της Χαλκιδικής, ο βυζαντινός πύργος Προσφορίου.
Πρόκειται για έναν από τους καλύτερα σωζόμενους πύργους της Χαλκιδικής, με τεράστια ιστορία, στον οποίο διέμειναν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μετά την Καταστροφή του 1922. Λίγο έξω από την Ουρανούπολη, μια ανάσα από το Άγιο 'Ορος, βρίσκεται η Μονή Ζυγού (τηλ. 23102-85163), η μοναδική που μπορούν να επισκεφθούν γυναίκες. Φεύγοντας από Ουρανούπολη, κάντε μια στάση στο Domaine Agrovision (τηλ. 6942-813331), ένα όμορφο οινοποιείο όπου παράγονται κρασιά που ωριμάζουν σε δρύινα βαρέλια.
ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Στην Αρναία τα μουσεία έχουν την τιμητική τους. Περάστε από το Μουσείο Υφαντικής (τηλ. 23723-51100), που στεγάζεται στην Οικία Γιαωούδενας, ένα παραδοσιακό διώροφο κτίριο του 1870. Εδώ θα πάρετε πληροφορίες για την κατασκευή των φημισμένων χειροποίητων ντόπιων χαλιών και θα δείτε εξαιρετικά δείγματα με γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα, βαμμένα σε έντονα χρώματα.
Στο Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο (τηλ. 23723-50100), που φιλοξενείται στο αρχοντικό Ιατρού ή Γιατράδικο, θα μάθετε τα πάντα για τον εθνογραφικό πλούτο της Αρναίας, θα δείτε εργαλεία για την παρασκευή ψωμιού, μελισσοκομικά είδη, ξυλουργικό και οικοδομικό εξοπλισμό. Πολύτιμα ευρήματα (αγάλματα, αγγεία, κοσμήματα) που αφηγούνται την ιστορία της Χαλκιδικής θα δείτε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πολυγύρου (τηλ. 23710-22148).
Στο Μουσείο του Σπηλαίου Πετραλώνων (eetralonacave.gr) όπως και στο σπήλαιο που βρίσκεται δίπλα, θα μάθετε για τον Άνθρωπο των Πετραλώνων που έζησε πριν από 550-650 χιλιάδες χρόνια και το κρανίο του ανακαλύφθηκε κολλημένο σε έναν σταλαγμίτη. Το μικροκλίμα του σπηλαίου συμβάλλει ώστε τα οστά να διατηρηθούν σε καλή κατάσταση. Στο σπήλαιο βρέθηκαν επίσης εργαλεία από χαλαζία και απολιθώματα από αρκούδες σπηλαίων, λύκους, αιλουροειδή.
Πολύ αγαπητός πολιτιστικός χώρος είναι το Άλσος Αριστοτέλη (τηλ. 23760-41327), κοντά στη Στρατονίκη και στα Στάγειρα, ένα υπαίθριο μουσείο φυσικής, αφιερωμένο στον μεγάλο φιλόσοφο που καταγόταν από τα αρχαία Στάγειρα. Εδώ, θα δείτε πειραματικά όργανα όπως πυξίδα, τηλεσκόπιο, ηλιακό ρολόι και εκκρεμές τα οποία δημιουργήθηκαν με βάση τους νόμους που καταγράφηκαν στα συγγράμματα του Αριστοτέλη.
