Διαθέτει μερικές από τις ωραιότερες βυζαντινές εκκλησίες, αν και στην πόλη διασώζονται ψήγματα και από το αρχαίο παρελθόν της, δηλαδή μνημεία της αρχαίας Αμβρακίας, πάνω στην οποία είναι χτισμένη η σύγχρονη Άρτα. Εδώ θα δείτε και το πιο γνωστό πέτρινο γεφύρι της Ελλάδας, συνδεδεμένο με λαϊκούς θρύλους, όπως είναι η θυσία της γυναίκας του Πρωτομάστορα. Στην ευρύτερη Άρτα υπάρχουν πολλά γραφικά χωριά, εκ των οποίων κάποια αποτέλεσαν ορμητήριο εξεγέρσεων και μαχών-την περίοδο της Επανάστασης.
Από οικισμό της ανατολικής Άρτας θεωρείται ότι κατάγεται ο Γεώργιος Καραϊσκάκης. Το υδάτινο στοιχείο εδώ είναι κάτι παραπάνω από ευδιάκριτο, κάτι που αποτυπώνεται και σε έθιμα όπως αυτό της Περπερούνας, ενός αποτροπαϊκού λαϊκού δρώμενου για την καταπολέμηση της λειψυδρίας.
Εκτός από τη λαογραφική υπάρχει και η περιβαλλοντική διάσταση του νερού, με την Αρτα να έχει αρκετούς υδροβιότοπους που προσελκύουν ορνιθοπαρατηρητές, οι οποίοι απολαμβάνουν το θέαμα των πουλιών που διαβιούν στην περιοχή. Αξίζει να επισκεφθείτε την περιοχή την περίοδο των Αποκριών, για να απολαύσετε τα καρναβαλικά δρώμενα, με γαϊτανάκια και αναπαραστάσεις εθίμων, όπως είναι οι Μπαντίδοι και ο Πανάρατος.
H ΑΡΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΩΡΙΑ
H πρωτεύουσα Άρτα είναι n δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ηπείρου μετά τα Γιάννενα, με σήμα κατατεθέν το πέτρινο γεφύρι, μήκούς 142 μ., με τις ασύμμετρες ημικυκλικές καμάρες, που στεφανώνει τον ποταμό Άραxθο. Η κατασκευή του χρηματοδοτήθηκε από τον έμπορο Ιωάννη Θιακογιάννη (Γυφτοφάγο), ο οποίος λέγεται ότι ήθελε να διευκολύνει τη διάβαση των μουλαριών από το ποτάμι. Δίπλα στο γεφύρι βρίσκεται και ο ιστορικός, γέρικος πλάτανος του Αλή πασά.
Η Άρτα είναι μια πόλη με εξαιρετικά μνημεία, που βρίσκονται διάσπαρτα στον αστικό ιστό, όπως είναι το υπέροχο Κάστρο, το Ρολόι, το μοναδικό Μικρό Θέατρο της Αμβρακίας (το μικρότερο αρχαίο ελληνικό θέατρο που έχει αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα), τα σπαράγματα από τον ναό του Απόλλωνος Πυθίου Σωτήρος του 500 π.Χ., οι βυζαντινές εκκλησίες όπως είναι η Παρηγορήτισσα και ο Άγιος Βασίλειος, το τζαμί του Φαίκ Πασά (Ιμαρέτ) και το Φεϋζούλ τζαμί. Ιστορικό είναι και το πετρόχτιστο δεύτερο δημοτικά σχολείο Άρτας, στην καρδιά της πόλης.
Περάστε από το Λαογραφικό Μουσείο (τηλ. 26810-22192), που στεγάζεται σε ένα κτίριο με ταραχώδη ιστορία. Πρόκειται για νεοκλασικό του 1864, που χτίστηκε σε σχέδια Αυστριακού αρχιτέκτονα, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως τουρκικός μεθοριακός σταθμός, όταν τα σύνορα της Ελλάδας και της Τουρκίας βρίσκονταν στη μέση του γεφυριού της Άρτας, μετά τη Συνθήκη του 1881.
Πολύ ενδιαφέρον είναι και το Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 26810-21191, efaart.gr), που είναι αφιερωμένο στην Αμβρακία, την αποικία που ίδρυσαν οι Κορίνθιοι το 625 π.Χ. και η οποία βρίσκεται θαμμένη κάτω από την Άρτα. Αν αγαπάτε τον κινηματογράφο, περάστε από το Σινέ Παλλάς (τηλ. 26810-28517), που μετράει δεκαετίες ζωής, ενώ αν θέλετε να νιώσετε τον παλμό της πόλης, κατευθυνθείτε στη Λαϊκή Αγορά, επί της Βασ. Πύρρου, κοντά στην παλιά εβράϊκή συνοικία. Για καλά μαγειρευτά περάστε από τον κήπο της Βαγγελιώς (τηλ. 26810-26793), για ψητά και της ώρας από τον Λύκο (τηλ. 26813-03380), για σφολιάτες και κρουασάν από τον Παπαδιώτη (τηλ. 26810-77011).
Η Άρτα είναι μια πόλη με πράσινο. Θα το απολαύσεεε κάνοντας βόλτα στο παραλίμνιο πάρκο, πλάι στον Άραxθο ποταμό. Κοντά στην Άρτα βρίσκεται η Γραμμενίτσα, όπως και n Βλαχέρνα, με τη σημαντική βυζαντινή Παναγία της Βλαχέρνας, του 10ου-13ου αιώνα.
Τα Πέτα (ή ο Πέτας) είναι μια κωμόπολη νότια της λίμνης Πουρναρίου, που έχει συνδέσει το όνομά της με ένα παλιό έθιμο σχετικά με την αξία του νερού, την Περπερούνα (όπου ένα παιδί, μεταμφιεσμένο με κλαδιά και φύλλα, περιφέρεται στους δρόμους και οι κάτοικοι το καταβρέχουν με νερό, σε μια συμβολική προσπάθεια καταπολέμησης της λειψυδρίας).
Το Κομπότι, 14 χλμ. μακριά από την Άρτα, ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του Νικολάου Σκουφά, ιδρυτικού μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Την περίοδο της Επανάστασης n περιοχή έγινε θέατρο συγκρούσεων, με τον Γεώργιο Καραϊσκάκη να δίνει εδώ δύο μάχες, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο τον 1821. Με μόλις 180 άντρες κατανίκησε 3.500 Αλβανούς υπό τον Αλβανό σερασκέρη Ισμαήλ Πλιάσα.
Λίγο έξω από τον οικισμό, στις Γενιτσάρισσες Κομποτίου, θα δείτε την Κούλια, ένα από τα τουρκικά μεθοριακά φυλάκια που δημιουργήθηκαν κατά μήκος των ελληνοτουρκικών συνόρων όπως αυτά καθορίστηκαν με τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης του 1832. Από τα πιο γνωστά μέρη της Π.E. Άρτας είναι η Κορωνησία, ένα χωριό χτισμένο πάνω σε νησίδα του Αμβρακικού.
Προστάτης της είναι ό όσιος Ονούφριος, που μόνασε σε μοναστήρι του νησιού. Από τους παλαιότερους βυζαντινούς ναούς της Άρτας είναι n Παναγία Κορωνησία, χτισμένη στον λόφο. Παλιό λιμάνι του Αμβρακικού, με φάρο του 1893, είναι η Αλυκή (Κόπραινα), μια γλώσσα 2 χλμ., όπου κάποτε ήταν σημαντικός εμπορικός κόμβος και σήμερα χρησιμοποιείται από τους ψαράδες για να δέσουν τις ψαρόβαρκές τους.
Το μαρτυρικό Κομμένο είναι ένα χωριό στις όχθες του Αράχθου που μένει να θυμίζει τις ναζιστικές θηριωδίες τον Β' Π.Π., αφού υπέστη ολοκληρωτική καταστροφή από τις γερμανικές δυνάμεις. Ένα όμορφο ορεινό χωριό της Άρτας, που πιθανώς να ήταν η ιδιαίτερη παρίδα του Γεωργίου Καραϊσκάκη, είναι n Σκουληκαριά, στους πρόποδες του όρους Γάβρογου.
ΓΑΣΤΡΙΜΑΡΓΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ
Η γεωμορφολογία της Άρτας-με τον Άραχθο, τον Αμβρακικό, τις πεδινές εκτάσεις και τα βουνά των Τζουμέρκων- είναι καθοριστική για την ποικιλία προϊόντων που παράγονται στην περιοχή. Στην Άρτα θα βρείτε υπέροχα πορτοκάλια, μανταρίνια, νεράντζια και ακτινίδια, μοναδικές μαύρες κονσερβολιές (ΠΓΕ), εξαιρετικά τυροκομικά (φέτα, γραβιέρα, κεφαλοτύρι, κασκαβάλ Πίνδου), ψάρια, θαλασσινά και φυσικά αβγοτάραχο Αμβρακικού, έναν κορυφαίο μεζέ που συνοδεύει υπέροχα το ντόπιο τσίπουρο από ποικιλία Ζαμπέλα.
'Οπως συμβαίνει σε ολόκληρη τnν Ήπειρο, έτσι και στην Άρτα τον πρώτο λόγο έχουν οι πίτες (με τραχανά, μακαρόνια, ρύζι, κ.λπ.). Ιδιαίτερη είναι η ζαρκόπιτα (σ.σ. ζάρκα σημαίνει γυμνή), δηλαδή η πίτα χωρίς φύλλο, όπως και η κρεατόπιτα η πίτα της Πρωτοχρονιάς. Τον χειμώνα κάποιες ταβέρνες σερβίρουν κυνήγι, από αγριογούρουνο με κυδώνια και κάστανα μέχρι κουνέλι λαγώτο.
Το Κομπότι, 14 χλμ. μακριά από την Άρτα, ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του Νικολάου Σκουφά, ιδρυτικού μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Την περίοδο της Επανάστασης n περιοχή έγινε θέατρο συγκρούσεων, με τον Γεώργιο Καραϊσκάκη να δίνει εδώ δύο μάχες, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο τον 1821. Με μόλις 180 άντρες κατανίκησε 3.500 Αλβανούς υπό τον Αλβανό σερασκέρη Ισμαήλ Πλιάσα.
Λίγο έξω από τον οικισμό, στις Γενιτσάρισσες Κομποτίου, θα δείτε την Κούλια, ένα από τα τουρκικά μεθοριακά φυλάκια που δημιουργήθηκαν κατά μήκος των ελληνοτουρκικών συνόρων όπως αυτά καθορίστηκαν με τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης του 1832. Από τα πιο γνωστά μέρη της Π.E. Άρτας είναι η Κορωνησία, ένα χωριό χτισμένο πάνω σε νησίδα του Αμβρακικού.
Προστάτης της είναι ό όσιος Ονούφριος, που μόνασε σε μοναστήρι του νησιού. Από τους παλαιότερους βυζαντινούς ναούς της Άρτας είναι n Παναγία Κορωνησία, χτισμένη στον λόφο. Παλιό λιμάνι του Αμβρακικού, με φάρο του 1893, είναι η Αλυκή (Κόπραινα), μια γλώσσα 2 χλμ., όπου κάποτε ήταν σημαντικός εμπορικός κόμβος και σήμερα χρησιμοποιείται από τους ψαράδες για να δέσουν τις ψαρόβαρκές τους.
Το μαρτυρικό Κομμένο είναι ένα χωριό στις όχθες του Αράχθου που μένει να θυμίζει τις ναζιστικές θηριωδίες τον Β' Π.Π., αφού υπέστη ολοκληρωτική καταστροφή από τις γερμανικές δυνάμεις. Ένα όμορφο ορεινό χωριό της Άρτας, που πιθανώς να ήταν η ιδιαίτερη παρίδα του Γεωργίου Καραϊσκάκη, είναι n Σκουληκαριά, στους πρόποδες του όρους Γάβρογου.
ΓΑΣΤΡΙΜΑΡΓΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ
Η γεωμορφολογία της Άρτας-με τον Άραχθο, τον Αμβρακικό, τις πεδινές εκτάσεις και τα βουνά των Τζουμέρκων- είναι καθοριστική για την ποικιλία προϊόντων που παράγονται στην περιοχή. Στην Άρτα θα βρείτε υπέροχα πορτοκάλια, μανταρίνια, νεράντζια και ακτινίδια, μοναδικές μαύρες κονσερβολιές (ΠΓΕ), εξαιρετικά τυροκομικά (φέτα, γραβιέρα, κεφαλοτύρι, κασκαβάλ Πίνδου), ψάρια, θαλασσινά και φυσικά αβγοτάραχο Αμβρακικού, έναν κορυφαίο μεζέ που συνοδεύει υπέροχα το ντόπιο τσίπουρο από ποικιλία Ζαμπέλα.
'Οπως συμβαίνει σε ολόκληρη τnν Ήπειρο, έτσι και στην Άρτα τον πρώτο λόγο έχουν οι πίτες (με τραχανά, μακαρόνια, ρύζι, κ.λπ.). Ιδιαίτερη είναι η ζαρκόπιτα (σ.σ. ζάρκα σημαίνει γυμνή), δηλαδή η πίτα χωρίς φύλλο, όπως και η κρεατόπιτα η πίτα της Πρωτοχρονιάς. Τον χειμώνα κάποιες ταβέρνες σερβίρουν κυνήγι, από αγριογούρουνο με κυδώνια και κάστανα μέχρι κουνέλι λαγώτο.
