Οι λίμνες, τα υδάτινα περάσματα, οι υγρότοποι που γειτνιάζουν με αρχαιολογικούς χώρους, όπως είναι αυτός των Γιτάνων, προσελκύουν όσους αγαπούν τη φύση και την ιστορία σε αυτή την ήρεμη και για πολλούς άγνωστη γωνιά της Ηπείρου. Η πρωτεύουσα Ηγουμενίτσα, με το σημαντικό λιμάνι της, λειτουργεί ως πύλη της Ελλάδας προς την Ιταλία, ενώ τα χωριά της Θεσπρωτίας με τα καλντερίμια και τα κάστρα αφηγούνται γοητευτικές ιστορίες από τα παλιά.
Η γαστρονομία της Θεσπρωτίας περιλαμβάνει πολλές ηπειρώτικες πίτες, εκ των οποίων κάποιες με τοπικό χρώμα, όπως είναι η τσαμαντιώτικη ζεματόπιτα, μια λιτή πίτα με φέτα.
Η ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΩΡΙΑ
Η Ηγουμενίτσα είναι n πρωτεύουσα της Θεσπρωτίας. Η σύγχρονη πόλη ιδρύθηκε στις αρχές τον 20ου αιώνα σε κλειστό κόλπο, απέναντι από τις νότιες ακτές της Κέρκυρας και είναι γνωστή κυρίως λόγω του λιμανιού της, που συνδέει την ηπειρωτική Ελλάδα με το Μπρίντιζι και την Ανκόνα της γειτονικής Ιταλίας.
Μικρή και μαζεμένη, έχει έναν όμορφο παραλιακό δρόμο με καφέ, εστιατόρια και μπαρ, ενώ σε ένα δασάκι της πόλης βρισκόταν το ενετικό κάστρο της, το οποίο ανατινάχθηκε από τον Μοροζίνι. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 26650-28539, ίgoumenitsamuseum.gr), στο βόρειο άκρο της Ηγουμενίτσας, παρουσιάζονται εντυπωσιακά εκθέματα που αποτυπώνουν τη ζωή των αρχαίων Θεσπρωτών, τόσο σε σχέση με τον δημόσιο όσο και με τον ιδιωτικό βίο.
Το Μαργαρίτι, στη νότια Θεσπρωτία, είναι ένα γραφικό χωριό, με ένα λαογραφικό μουσείο που στεγάζεται σε διατηρητέο του 1893, όπως και τον παλιό μιναρέ, που μένει να θυμίζει την οθωμανική κατοχή της περιοχής. Στη νότια πλευρά επιβιώνουν σπαράγματα ενός οθωμανικού κάστρου στη θέση βυζαντινού φρουρίου. Κοντά βρίσκεται το έλος Καλοδικίου (ή «λίμνη με τα νούφαρα»), ένας σημαντικός υγρότοπος μεγάλης οικολογικής αξίας.
Η περιοχή έχει χαρακτηριστεί Ειδική Ζώνη Διατήρησης του Δικτύου Natura 2000 και διακρίνεται για την πλούσια χλωρίδα και πανίδα της, με πάνω από 300 είδη φυτών και 120 είδη πουλιών. Γνωστός προορισμός της Θεσπρωτίας είναι η Παραμυθιά, στους πρόποδες του βουνού, με τον χαρακτηριστικό πύργο του ρολογιού, τον πύργο Κούλια, που λειτουργούσε ως παρατηρητήριο και τα απομεινάρια από το κάστρο του Αγίου Δονάτου έξω από το χωριό.
Αμφιθεατρικά χτισμένη απέναντι από την πεδιάδα του Καλαμά είναι η καταπράσινη Κεστρίνη, σε μια περιοχή μεγάλης γεωλογικής σημασίας, όπου εντοπίστηκαν απολιθώματα ζώων, εκατομμυρίων ετών. Στην άλλη όχθη του Καλαμά βρίσκεται η μονή Ραγίου. Στις όχθες του Αχέροντα βρίσκεται η Γλυκύ, ένας οργανωμένος οικισμός κοντά στις μυθικές Πηγές του Αχέροντα, σε ένα εντυπωσιακό φυσικό σκηνικό, απ' όπου ξεκινά το φαράγγι Στενά Αχέροντα.
Στις ακτές της Θεσπρωτίας θα βρείτε τη Σαγιάδα, με τη μαρίνα, τα ταβερνάκια και το Κέντρο Πληροφόρησης ποταμού Καλαμά (τηλ. 26650-21319), όπου παρέχονται πληροφορίες για τους υγροτόπους της Θεσπρωτίας. Μια ανάσα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα βρίσκεται η Παλιά Σαγιάδα, με παλιά, ερειπωμένα, πετρόχτιστα κτίρια.
Το Κοκκινολιθάρι (υψ. 420 μ.) παίρνει το όνομά του από το χρώμα του βράχου της περιοχής και είναι γνωστό από την εκκλησία του Αγίου Μηνά, γνωστή και ως «Μετέωρο της Ηπείρου», που είναι χτισμένη πάνω σε βράχο. Στην περιοχή υπάρχουν πολλές φυσικές πισίνες, οι λεγόμενες βόθνες, με πράσινα νερά.
Οι Φιλιάτες είναι μια οργανωμένη κωμόπολη, όπου μπορείτε να κάνετε μια στάση ανάμεσα στις εκδρομές σας. Σε απόσταση μόλις 9,5 χλμ. βρίσκεται η Μονή Γηρομερίου, που ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα, στην εποχή της ακμής του Δεσποτάτου της Ηπείρου.
ΓΙΤΑΝΑ ΚΑΙ ΣΟΥΛΙ
Ο αρχαιολογικός χώρος των Γιτάνων με το πανέμορφο αρχαίο θέατρο είναι από τους πιο ιδιαίτερους της Ηπείρου, καθώς εκτείνεται στις όχθες του Καλαμά (γι' αυτό αποφύγετε την επισκεψη τις μέρες με κακοκαιρία). Τα Γίτανα ήταν η έδρα τον Κοινού των Θεσπρωτών έως την επικράτηση των Ρωμαίων το 167 π.Χ.
Έπειτα από έρευνες εντοπίστηκαν επιγραφές και σφραγίσματα που πιστοποιούν το όνομα της πόλης. Σαν από τα πιο σημαντικά δημόσια κτίρια των Γιτάνων ήταν ο Μικρός Ναός στον οποίο λατρευόταν μια άγνωστη θεότητα. Πιο γνωστό τοπωνύμιο της Θεσπρωτίας είναι αυτό του ιστορικού Σουλίου, μιας περιοχής στη συμβολή του Αχέροντα με τον Τσαγκαριώτικο.
Στο Σούλι ανατπύχθηκαν ήδη από τον 16ο αιώνα τα Σουλιοτοχώρια, μια ομοσπονδία χωριών όπως ήταν το Κακοσούλι, η Σαμονίδα, η Κιάφα και το Τετραχώρι. Η περιοχή έχει μείνει στην ιστορία λόγω τις αντίστασης των Σουλιωτών που κορυφώθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1803 όταν ο μοναχός Σαμουήλ με τους συντρόφους του ανατίναξαν τη μονή της Αγίας Παρασκευής, στο Κούγκι, για να μην πέσουν στα χέρια τον Αλή Πασά τρόφιμα και πολεμοφόδια.
Σήμερα στην περιοχή απομένουν κάποια μνημεία, όπως το δυσπρόσιτο Κάστρο της Κιάφας, της αυτόνομης Σουλιώτικης Συμπολιτείας, και η Οικία Τζαβέλλα.
