Το Κιλκίς είναι μια περιοχή που καθορίζεται από το νερό, κάτι που αποτυπώνεται συνολικά στο τοπίο. Όπως και η υπόλοιπη βόρεια Ελλάδα, έτσι και ο τόπος αυτός υποδέχθηκε πρόσφυγες από τον Πόντο, γι' αυτό και έχει έντονο το ποντιακό στοιχείο. Φημίζεται για την πρωτογενή παραγωγή και τη γαστρονομία του, κάτι που θα καταλάβετε αν δοκιμάσετε φρέσκο ψάρι από τη Δοϊράνη, ντόπια κρέατα, ζυμωτό ψωμί από ξυλόφουρνο και εξαιρετικά τυροκομικά όπως είναι το κεφίρ, το τυρί γαΐς με μπούκοβο (γαΐς στην ποντιακή διάλεκτο είναι η ζώνη) και το παρχαροτύρ.
Στον χώρο του πολιτισμού, το Κιλκίς έχει να υπερηφανεύεται για τα Χάλκινα της Γουμένισσας, παραδοσιακά μουσικά σύνολα που παίζουν πνευστά όργανα, όπως κλαρίνο, τρομπέτα, τρομπόνι κ.ά., ο ήχος των οποίων είναι δυνατός και ξεσηκωτικός. Οι μουσικοί στη Γουμένισσα υπολογίζονται περίπου στους 200, εκ των οποίων κάποιοι έχουν σπουδάσει ενώ άλλοι έχουν διδαχθεί την τέχνη από το σπίτι τους.
ΚΙΛΚΙΣ ΚΑΙ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑ
Η πρωτεύουσα Κιλκίς είναι χτισμένη σε στρατηγικό σημείο, κοντά στη θέση της αρχαίας Καλλικούς (Κάλλικουμ για τους Ρωμαίους). Είναι μια μικρή όμορφη πόλη με μεγάλη λαογραφική παράδοση, μέρος της οποίας αποτυπώνεται στο Λαογραφικό Μουσείο της (είσοδος ελεύθερη, πληροφορίες για επισκέψεις, τηλ. 23413-52101).
Τα ποντιακά βιώματα και οι μνήμες των προσφύγων ζωντανεύουν μέσα από τη μόνιμη έκθεση «Εύξεινος Πόντος» που παρουσιάζεται στη Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς, μια δωρεά της Ένωσης Ποντίων Ν. Κιλκίς «Οι Αργοναύτες». Κάντε μια βόλτα στο κέντρο της πόλης, περάστε από την πλατεία του Δημαρχείου και κατευθυνθείτε προς την Καπναποθήκη της Αυστροελληνικής (ή WICKS), ένα υπέροχο διατηρητέο βιομηχανικό κτίσμα του 1920 που έχει μετατραπεί σε χώρο πολιτισμού.
Mη φύγετε εάν δεν περάσετε από το δαιδαλώδες σπήλαιο στον λόφο του Αγίου Γεωργίου (τηλ. 6945-391531), στα όρια της πόλης. Ανακαλύφθηκε το 1925 και έχει δύο επίπεδα συνολικής επιφάνειας 1.000 τ.μ., με πλούσιο λιθωματικό διάκοσμο και σχηματισμούς με τη μορφή κοραλλιών. Λίγο έξω από την πόλη του Κιλκίς θα βρείτε και το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών πολέμων (τηλ. 23410-28660), με πληροφορίες, ντοκουμέντα και εκθέματα σχετικά με την πολεμική ιστορία των Βαλκανίων.
Περίπου 45 χλμ. δυτικά του Κιλκίς θα βρείτε τη Γουμένισσα. Η κωμόπολη με τα εντυπωσιακά μακεδονίτικα αρχοντικά, τη Μονή της Παναγίας της Γουμένισσας (τηλ. 6984-388753) που στεγάζεται σε ιστορικό διατηρητέο κτίριο και τον-ιδιαίτερο αρχιτεκτονικά-μητροπολιτικό ναό του Αγίου Γεωργίου (τηλ. 23430-41298), είναι γνωστή για τη μουσική (τα «Χάλκινα της Γουμένισσας») και το κρασί της.
Οι αμπελώνες του ανατολικού Πάϊκου δίνουν τα γευστικά ντόπια κρασιά (ΠΟΠ Γουμένισσα, ΠΓΕ Πλαγιές Πάικο), μέσα από την οινοποίηση ελληνικών και ξένων ποικιλιών, όπως είναι το Ξινόμαυρο, η Νεγκόσκα, το Ασύρτικο, η Μαλαγουζιά, το Sauvignon Blanc, το Μerlot και το Syrah. Γύρω από την πόλη υπάρχουν πολλά οινοποιεία (Μικρό Κτήμα Τίτου, Οινοποιείο Αϊδαρίνη, κ.ά.) για ξενάγηση και οινογευσία.
ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ
Τα σπαράγματα του κάστρου κοντά στον οικισμό Παλαιό Γυναικόκαστρο μένουν να θυμίζουν την αίγλη του βυζαντινού Κιλκίς. Το κάστρο ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ' Παλαιολόγο και ήταν ένα από τα ισχυρότερα φρούρια στην περιοχή της Μακεδονίας.
Το Κιλκίς, εκτός από μνημεία, έχει και πολλά έθιμα που αποτυπώνουν την ιστορία και τις παραδόσεις του. Την ημέρα των Φώτων που τελείται ο αγιασμός των υδάτων, όλο το Κιλκίς γιορτάζει, με τους ντόπιους να ρίχνουν τον σταυρό στις λίμνες και στα ποτάμια.
Στην περιοχή επιβιώνουν και αρκετά έθιμα που σχετίζονται με τον θεσμό του γάμου, όπως είναι ο Ποντιακός, ο Θρακιώτικος, ο Βλάχικος και ο γάμος από την Παιονία, το τελετουργικό του οποίου διαρκούσε μέρες, με τη νύφη να απλώνει σε ένα δωμάτιο τα προικιά της για να τα θαυμάσουν οι συγγενείς και με το ξύρισμα του γαμπρού να γιορτάζεται μετά μουσικής.
