H μεγαλύτερη περιφερειακή ενότητα της Πελοποννήσου, που απλώνεται από την ενδοχώρα μέχρι το Μυρτώο πέλαγος, είναι ένας τόπος παρθένος, με το Μαίναλο, τον Πάρνωνα, το Λύκαιο όρος και άλλα μικρότερα βουνά να καθορίζουν το τοπίο. Τα σπήλαια όπου στην αρχαιότητα λατρευόταν ο θεός Πάνας παραμένουν ανέγγιχτα. Ακόμα και σήμερα αν βρεθείτε εκεί, το μόνο που θα ακούσετε είναι τα κουδούνια από τα αιγοπρόβατα που έχουν βγει για βοσκή.
Στα δάση με τις καστανιές, τις αγριοβελανιδιές, τα πεύκα και τα έλατα στήνονται μελίσσια απ' όπου παράγεται το εξαιρετικό αρκαδικό μέλι (πιο γνωστό είναι το μέλι ελάτης Βανίλια, ΠΟΠ Μαινάλου). Στο οροπέδιο της Μαντινείας, με μέσο υψόμετρο τα 660 μ., τα αμπέλια δίνουν εξαιρετικά λευκά κρασιά από Μοσχοφίλερο και Ασπρούδες-πρόκειται για μία από τις ψυχρότερες ΠΟΠ ζώνες της Ελλάδας, με τα σταφύλια να συγκομίζονται ακόμα και τον Νοέμβριο.
Εκτός όμως από το τοπίο, η Αρκαδία ξεχωρίζει για τις πόλεις, τα χωριά, την αρχιτεκτονική, τους ανθρώπους, ακόμα και για την ιδιαίτερη ντοπιολαλιά που διατηρούν, αιώνες τώρα, κάποιοι οικισμοί της. H πρωτεύουσα Τρίπολη (Τριπολιτσά ή Ντροπολιτσά), χτισμένη στο δεύτερο μεγαλύτερο οροπέδιο της Ελλάδας, περιβάλλεται από τους ορεινούς όγκους του Αρτεμισίου, του Παρθένιου και του Μαινάλου.
Τα διατηρητέα νεοκλασικά, τα παραδοσιακά σπίτια, οι κρήνες, η πλατεία Άρεως με το άγαλμα του Κολοκοτρώνη (στη βάση του μνημείου φυλάσσονται τα οστά του), ο Άγιος Βασίλειος, το Μαλλιαροπούλειο Δημοτικό Θέατρο και το Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 27102-42148), έργο του Τσίλλερ, της δίνουν ομορφιά και ατμόσφαιρα. Τα δίκτυα χωριών του Μαινάλου και του Πάρνωνα έχουν πετρόχτιστα αρχοντικά και λιθόστρωτα καλντερίμια και αποτελούν κορυφαίο προορισμό του χειμώνα.
Πολλά από αυτά τα χωριά, μάλιστα, έχουν συνδέσει το όνομά τους με τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του '21 και τους ήρωες της Επανάστασης. Ή και με σύγχρονες προσωπικότητες που άφησαν το στίγμα τους κατά τον 20ο και τον 21ο αιώνα, όπως είναι ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ηγέτης του αριστερού δημοκρατικού χώρου με καταγωγή από το Λεβίδι, ο Κωστής Στεφανόπουλος από τη Ζάτουνα και ο ζωγράφος Γιώργος Ρόρρης από τον Κοσμά.
'Ενα από τα πιο ιδιαίτερα κομμάτια της Αρκαδίας, πάντως, είναι η Τσακωνιά. Πρόκειται για ένα σύνολο χωριών και οικισμών, όπως είναι ο Τυρός και το Λεωνίδιο, όπου επιβιώνει ακόμη η τσακώνικη γλώσσα, η οποία συγγενεύει με την αρχαία δωρική διάλεκτο (περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο Αρχείο Τσακωνιάς, tsakonianarchives.gr).
ΦΥΣΗ
Το σπονδυλωτό Μονοπάτι του Μαινάλου (menalontrail.eu), μήκους 75 χλμ., χωρίζεται σε οκτώ τμήματα και περνά μέσα από τη Στεμνίτσα, τη Δημητσάνα, το Ζυγοβίστι, την Ελάτη, τη Βυτίνα, τη Νυμφασία, τα Μαγούλιανα, το Βαλτεσινίκο και τα Λαγκάδια. Αξίζει να πεζοπορήσετε μέρος του ή ολόκληρο και να διανυκτερεύσετε σε ένα ή περισσότερα χωριά για να δείτε τα αξιοθέατα και να γνωρίσετε τους ανθρώπους της περιοχής.
Η Αρκαδία αποτελεί αγαπημένο προορισμό και για τους αναρριχητές, που επιλέγουν το Αναρριχητικό Πάρκο Λεωνιδίου και τις πάνω από 1.000 διαδρομές διαφορετικού βαθμού δυσκολίας, για να απολαύσουν την αρκαδική φύση με θέα τη θάλασσα. Εμβληματικό φυσικό αξιοθέατο είναι και το Σπήλαιο Κάψια (τηλ. 21221-49533, spilaiokapsia.gr), λίγα χιλιόμετρα μακριά από την Τρίπολη, ένα από τα σημαντικότερα της Ελλάδας. Βρίσκεται στην περιφέρεια γεωλογικής λεκάνης του Μαντινειακού οροπεδίου και συνδέεται με ένα περίπλοκο σύστημα από φυσικές καταβόθρες.
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Κι αν η φύση έχει βάλει το χεράκι της έτσι ώστε η Αρκαδία να κατακτήσει φυσιολάτρες από ολόκληρο τον κόσμο, κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τον πολιτισμό. Στην Τεγέα, τα υπολείμματα από τον ναό της Αλέας Αθηνάς και το Αρχαιολογικό Μουσείο Τεγέας (τηλ. 27105-56540, tegeamuseum.gr) προσφέρονται για μια εκδρομή ιστορικού ενδιαφέροντος.
Το μουσείο συγκαταλέγεται στα σπουδαιότερα περιφερειακά μουσεία της χώρας και περιλαμβάνει πολλά έργα του μεγάλου Παριανού γλύπτη Σκόπα. Εδώ θα δείτε θρόνους, κορμούς αγαλμάτων, αντίγραφο κεφαλής της Υγείας (το πρωτότυπο βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) και άλλα εντυπωσιακά εκθέματα.
Ανάμεσα στα σπουδαία θρησκευτικά μνημεία της Αρκαδίας συγκαταλέγονται η Παλαιά Μονή Φιλοσόφου, στη δυτική πλευρά του φαραγγιού του Λούσιου, σε κοντινή απόσταση από τη Νέα Μονή Φιλοσόφου, η Μονή Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στην αντίπερα όχθη τον ποταμού, όπως και η Μονή Ελώνης, χτισμένη σε επιβλητικό σημείο του βράχου, στον οδικό άξονα που συνδέει το Λεωνίδιο με τον Κοσμά.
ΤΑ ΧΩΡΙΑ
Αν για κάτι φημίζεται η Αρκαδία, αυτό είναι τα χωριά της. Πετρόχπστα, ορεινά τα περισσότερα, χτισμένα πλάι σε ποτάμια, φαράγγια, παλιά τοξωτά γεφύρια και πυκνά δάση από καστανιές, πλατάνια και έλατα, τα χωριά της Αρκαδίας συνθέτουν ένα δίκτυο χειμερινών προορισμών που στηρίζει δυναμικά το τουριστικό προϊόν της Πελοποννήσου.
Σε κατάφυτο τοπίο με τρεχούμενα νερά, η Βυτίνα (1.040 μ.) είναι ένα κεφαλοχώρι του Μαινάλου με αρχοντικά που έχουν μετατραπεί σε ξενώνες, με παραδοσιακές ταβέρνες και στέκια κρεατοφαγίας και βέβαια με τουριστικά μαγαζιά που πωλούν χειροποίητα ζυμαρικά και ξυλόγλυπτα. Ιστορική κωμόπολη της Γορτυνίας χτισμένη αμφιθεατρικά σε φυσικά οχυρή θέση (960 μ.), η Δημητσάνα υψώνεται επιβλητική πάνω από το φαράγγι του Λούσιου, με σήμα κατατεθέν την κατοικία του Παλαιών Πατρών Γερμανού.
Το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης του ΠΙΟΠ (τηλ. 27950-31630, piop.gr), λίγο έξω από το χωριό, στην πηγή του Αϊ-Γιάννη, με μπαροντόμυλο, ρακοκάζανο, βυρσοδεψείο, νερόμυλο και νεροτριβή, παρουσιάζει τη σημασία του νερού για την οικονομία της Δημητσάνας, αλλά και για τον Αγώνα του '21, αφού από εδώ προέρχονταν τα πυρομαχικά της Επανάστασης.
Φημισμένο κεφαλοχώρι του Μαινάλου είναι και η Στεμνίτσα (1.083 μ.), ένας παραδοσιακός οικισμός που προσφέρεται για βόλτα σε σοκάκια, ανάμεσα σε ψηλά πετρόχτιστα αρχοντικά, με φόντο τις δασωμένες πλαγιές του βουνού, αλλά και για χειμωνιάτικες εξορμήσεις σε περιποιημένα ταβερνάκια. H Στεμνίτσα υπήρξε το σημαντικότερο κέντρο μεταλλοτεχνίας και αργυροχρυσοχοΐας της Πελοποννήσου και ακόμα και σήμερα λειτουργεί εδώ Σχολή Αργυροχρυσοχοίας (saek-stemn.ark.sch.gr).
Και είναι πολλά ακόμα τα αρκαδικά χωριά που κρατούν ζωντανή την ορεινή χειμωνιάτικη Ελλάδα. H Αλωνίσταινα είναι ένα ησυχαστήριο μέσα στα ελατοδάση του Μαινάλου, η Νυμφασία ένας ήρεμος οικισμός κοντά στη Μονή Παναγίας Κερνίτσης, στη Λάστα λειτουργεί το παραδοσιακό καφενείο του Αγίου Γεωργίου, σημείο συνάντησης πεζοπόρων και εκδρομέων.
H Καρύταινα, το Βαλτεσινίκο, η Πιάνα, που έχει πάρει το όνομά της από τον θεό Πάνα, η Ζάτουνα, όπου εκτοπίστηκε ο Μίκης Θεοδωράκης στη διάρκεια της δικτατορίας με το παλιό δημοτικό σχολείο να έχει μετατραπεί σε μουσείο προς τιμήν του, τα Λαγκάδια, στις πλαγιές δυτικού Μαινάλου, γνωστά για τους μάστορες και τους χτιστάδες τους. Κάντε μια βόλτα και μέχρι το (ακατοίκητο) Λιμποβίσι με την οικία Κολοτρωναίων (τηλ. 6972-449050) όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης.
Στα νοτιοανατολικά, στην πλευρά του Πάρνωνα και της Κυνουρίας, η Καστάνιτσα, ο Πραστός και ο Κοσμάς προσφέρονται για εκδρομές που συνδυάζουν την παράδοση με την ομορφιά της φύσης. Από τα λαμπερότερα διαμάντια της Αρκαδίας είναι το Λεωνίδιο, ένας πετρόχτιστος παραδοσιακός οικισμός μια ανάσα από τις ακτές του Μυρτώου πελάγους.
