Ποταμός Αχελώος, λιμνοθάλασσες Μεσολογγίου και Αιτωλικού, λίμνη Τριχωνίδα, Καστρακίου, Αμβρακία και άλλα μικρότερα ποτάμια και λίμνες, μαζί με τα βουνά της περιοχής, το Παναιτωλικό, τα Ακαρνανικά όρη και τα όρη της Ναυπακτίας (Κράβαρα), αποτελούν βιότοπους μεγάλης σημασίας φιλοξενώντας αρπακτικά πουλιά, κορμοράνους, γλαρόνια, βίδρες και πολλά άλλα είδη ζώων, ψαριών και ορνιθοπανίδας.
Τόπος αγροκτηνοτροφικός, η Αιτωλοακαρνανία έχει ανεπτυγμένο τον πρωτογενή τομέα. Κονσερβολιά Αγρινίου, εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο από λιανολιά, αλάτι και fleur de sel από τις αλυκές Μεσολογγίου, ψάρια και θαλασσινά μαγειρεμένα με κάθε τρόπο, από σπάρους παστούς μέχρι κέφαλο σαβόρο. Μεγάλος πρωταγωνιστής της γαστρονομίας είναι το ΠΟΠ αβγοτάραχο Μεσολογγίου που παράγεται από τα αβγά της μπάφας (θηλυκός κέφαλος). Στον χώρο του κρασιού, η διάσημη λευκή ποικιλία της Μαλαγουζιάς-ήταν ξεχασμένη για χρόνια και αναδείχθηκε πριν από μερικές δεκαετίες-προέρχεται από την περιοχή των Οινιάδων.
Τσίπουρο, ούζο, λικέρ, ακόμα και τζιν, τεκίλα και βότκα παράγει η Αιτωλοακαρνανία, συντονίζοντας το ραντάρ της με τις διεθνείς τάσεις της ποτοποιίας. Στα του πολιτισμού, υπάρχουν πολλά μνημεία που αναδεικνύουν την αρχαία κληρονομιά, αλλά και ιδιαίτερα μουσεία που μιλούν για τον τόπο με σύγχρονη γλώσσα.
ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΧΩΡΙΑ
Μεσολόγγι, Αγρίνιο και Ναύπακτος είναι οι τρεις πόλεις που συνθέτουν το ψηφιδωτό της Αιτωλοακαρνανίας. Πρωτεύουσά της και τόπος καταγωγής των Σπυρίδωνα Τρικούπη, Χαρίλαου Τρικούπη και Κωστή Παλαμά, είναι το Μεσολόγγι. Χτισμένο στις εκβολές του Ευήνου και τον Αχελώου, το όνομά του έχει ταυτιστεί -όσο λίγων ελληνικών πόλεων-, με τον Αγώνα του '21.
H αντίσταση των Μεσολογγιτών και η πολιορκία του 1825-1826 που έληξε με την ηρωϊκή Εξοδο στις 10 Απριλίου του 1826 ενίσχυσαν την ευαισθητοποίηση των Ευρωπαίων απέναντι στο ελληνικό ζήτημα. Το Μεσολόγγι χτίστηκε από την αρχή το 1829 και το 1937 χαρακτηρίστηκε Ιερή Πόλη. Ο Κήπος των Ηρώων (τηλ. 26310-22490) των 14 στρεμμάτων είναι το μέρος που διατηρεί ζωντανή τη μνήμη, αφού εδώ πολέμησαν και τάφηκαν οι μαχητές της φρουράς της Ιερής Πόλης.
Εδώ βρίσκεται και ο ανδριάντας του Λόρδου Βύρωνα, που πέθανε στο Μεσολόγγι το 1824. Εξαιρετικό είναι το Μουσείο Ιστορίας Και Τέχνης (τηλ. 26310-22134), με πίνακες που απεικονίζουν σκηνές από την Έξοδο (αυθεντικούς και αντίγραφα), προσωπογραφίες φιλελλήνων και Ελλήνων οπλαρχηγών, γκραβούρες του 1837 του Άγγλου Άνταμ Φρίντελ, όπως και χειρόγραφα τον Λόρδου Βύρωνα.
Λίγο έξω από το Μεσολόγγι, στη λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας, βρίσκονται τα λασπόλουτρα της Αγίας Τριάδας, με φανατικούς οπαδούς που αλείφουν το σώμα τους με λάσπη για να επωφεληθούν από τις ευεργετικές της ιδιότητες. Βορειοδυτικά του Μεσολογγίου βρίσκεται το Αιτωλικό, μια γραφική νησιώτικη πολιτεία ανάμεσα στις λιμνοθάλασσες Αιτωλικού και Μεσολογγίου, με παλιά αρχοντικά, πλακόστρωτα σοκάκια και μικρές πλατείες.
Από εδώ καταγόταν n μεγάλη Ελληνίδα χαράκτρια Βάσω Κατράκn, γι' αυτό και στην πόλη λειτουργεί το Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών-Μουσείο Βάσω Κατράκη (τηλ. 26320-23269), όπου εκτίθενται πολλά έργα της. Παρότι το Μεσολόγγι είναι η πρωτεύουσα, η μεγαλύτερη πόλη της Αιτωλοακαρνανίας είναι το Αγρίνιο. Παίρνει το όνομά του από τον ήρωα Άγριο, απόγονο των ηρώων της Καλυδώνας και της Πλευρώνας και στο παρελθόν ταυτίστηκε με την καπνοκαλλιέργεια και το καπνεμπόριο καθώς αναπτύχθηκε ραγδαία τη «χρυσή εποχή του καπνού», δηλαδή κατά τον Μεσοπόλεμο (1925-1935).
Πυκνοκατοικημένο, με μικρά καταφύγια, πλατείες, χώρους πρασίνου και πεζόδρομους, το Αγρίνιο διαφυλάττει μέχρι σήμερα την κληρονομιά της οικογένειας Παπαστράτου μέσα από χώρους όπως η Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη (τηλ. 26410-22393), το Παπαστράτειο Δημοτικό Πάρκο και το Παπαστράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 26410-27377).
Υπέροχες είναι και οι διατηρητέες καπναποθήκες Παπαστράτου. Νοτιοανατολικά του Αγρινίου, στις ακτές του Κορινθιακού, η Ναύπακτος διατηρεί αναλλοίωτο το παραδοσιακό χρώμα της.
Το ενετικό κάστρο με την εκκλησία του Προφήτη Ηλία που παλιότερα ήταν τζαμί και βυζαντινός ναός, τα ερείπια οθωμανικού λουτρού, το ρολόι-κωδωνοστάσιο, το Φετιχιέ τζαμί, ο πύργος Μπότσαρη, το μεσαιωνικό λιμάνι με τον ανδριάντα του πυρπολητή Ανεμογιάννη, τα διατηρητέα κτίσματα και τα πλακόστρωτα σοκάκια συνθέτουν ένα αστικό σύνολο που ενσωματώνει σημαντικά στοιχεία από το χθες και την ιστορία του τόπου στο σύγχρονο τρόπο ζωής.
Ξεχωριστή θέση στην ιστορία της πόλης έχει ο συγγραφέας του «Δον Κιχώτη», Μιγκέλ ντε Θερβάντες, ο οποίος έλαβε μέρος στη ναυμαχία της Ναυπάκτου το Ι 571. Την πράξη του επιδραστικού Ισπανού μένει να θυμίζει το άγαλμα που έχει στηθεί προς τιμήν του στο λιμάνι, απέναντι από τον φάρο.
Η κωμόπολη της Βόνιτσας, χτισμένη πλάι σε ενετικό κάστρο, με ανυπέρβλητη θέα στον Αμβρακικό, η παραθαλάσσια γραφική Αμφιλοχία με σήμα κατατεθέν τη γαστρονομία της (ειδικά τυριά όπως είναι το πεκορίνο, η κεφαλογραβιέρα και το κεφαλοτύρι), ο Αστακός με το λιμάνι του (κάτω από το οποίο εντοπίστηκε υποθαλάσσιος οικισμός της 3ης χιλιετίας π.Χ. ), η ορεινή Ναυπακτία (με την Άνω και την Κάτω Χώρα και τον Καρνάβαλο, ένα λεωφορείο-αντίκα του 1940), ο οικισμός Μέγας Δένδρος (ιδιαίτερη πατρίδα του Κοσμά του Αιτωλού, με μνημείο αφιερωμένο στο σπίτι όπου γεννήθηκε και τη Μονή Αγίου Κοσμά λίγο έξω από το χωριό), ο οικισμός Κορπή με την ιαματική πηγή (δίνει το όνομά του στο φυσικό μεταλλικό νερό Κορπή) και ο Εμπεσός κοντά στη λίμνη Κρεμαστών, που προσελκύει τους φίλους τον αλεξίπτωτου πλαγιάς, συμπληρώνουν τους προορισμούς της Αιτωλοκαρνανίας.
Το ορεινό Θέρμο (360 μ.) με τα πετρόχτιστα σπίτια και την πλακόστρωτη πλατεία αναπτύσσεται τουριστικά τα τελευταία χρόνια. Κοντά στη γραφική κωμόπολη θα βρείτε το αρχαίο Θέρμο, μουσείο και την Ιερά Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου Μυρτιάς. Τέλος, από το χωριό Κανδήλα της δυτικής Αιτωλοακαρνανίας καταγόταν μια μεγάλη φωνή του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, ο Τάκης Καρναβάς.
ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΣΕ ΠΟΡΕΙΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ
Το αρχαίο θέατρο της Στράτου (το όνομα της πόλης υποδηλώνει στρατόπεδο) με θέα στην κοιλάδα του Αχελώου, το καλοδιατηρημένο αρχαίο θέατρο των Οινιαδών με την ιδιαίτερη ακουστική, το αρχαίο θέατρο της Καλυδώνας με την ορθογώνια ορχήστρα και τα εδώλια σε σχήμα Π, όπως και άλλα αρχαία θέατρα της Αιτωλοακαρνανίας (Μακύνειας κοντά στη Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, Πλευρώνας με θέα τη λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου και Αμφιλοχικού Άργους, άγνωστο στους πολλούς) αποδεικνύουν τη σημασία της Δυτικής Ελλάδας στα αρχαία χρόνια.
Η Αιτωλοακαρνανία έχει και αρκετά μουσεία, με ένα από τα πιο ιδιαίτερα να είναι το Μουσείο Άλατος (τηλ. 263 Ι0-25293). 'ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο της δεκαετίας του '30, στην Αλυκή Τουρλίδας, φιλοξενεί αυτόν τον χώρο πολιτισμού που είναι αφιερωμένος στον λευκό χρυσό του Μεσολογγίου, απαντώντας σε ερωτήματα όπως ποιες οι χρήσεις του αλατιού, ποια η σχέση του με την υγεία, ποιοι οι χρωματισμοί και η κοκκομετρία αλατιών απ' όλο τον κόσμο.
Το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Θέρμου (τηλ. 26440-23336), στα ανατολικά της Τριχωνίδας, είναι, επίσης, ένα ιδιαίτερο μουσείο, με μια έκθεση αφιερωμένη στην προϊστορική Αιτωλία και στα πρωτοποριακά χαρακτηριστικά της Αιτωλικής Συμπολιτείας.
