Πρωτεύουσα της περιφερειακής ενότητας είναι ο Πύργος, με το όνομά του να προέρχεται από τον πύργο που είχε οικοδομήσει κάποτε ο κτηματίας Γεώργιος Τσερνωτάς στη θέση που βρίσκεται σήμερα η πλατεία με την ονομασία Επαρχείον. Δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ηλείας είναι η Αμαλιάδα. Στην παραλιακή ζώνη, στο Κορακοχώρι, βορειοδυτικά του Κατακόλου, βρίσκεται ένα οινοποιείο που κρατά τα σκήπτρα της τοπικής οινοπαραγωγής εδώ και ενάμιση αιώνα.
Το κτήμα Μερκούρη (τηλ. 26210-41601, mercouri.gr), είναι ένας ιστορικός χώρος που παράγει κόκκινα, λευκά, ροζέ και γλυκά κρασιά, από ποικιλίες όπως είναι ο Αυγουστιάτης, το Refosco (κλώνος Μερκούρη), η Μαυροδάφνη, το Ασύρτικο, η Ρομπόλα και ο Ροδίτης. Παρθένο και εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο από τις ποικιλίες κορωνέικη και χωραϊτικη, φράουλες, καρπούζια και σταφίδες είναι κάποια από τα προϊόντα που έχουν ταυτιστεί με τον τόπο.
ΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΗ
Η χειμερινή Ηλεία είναι ένας τόπος με άρωμα παλιάς Ελλάδας. Ένα από τα γνωστότερα παραδοσιακά κεφαλοχώρια της είναι η Ανδρίτσαινα, αμφιθεατρικά χτισμένη στις πλαγιές του Λυκαίου όρους, με πετρόχτιστα αρχοντικά και γραφικά καλντερίμια. Τις καθημερινές το χωριό είναι ήσυχο, ενώ τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες αποκτά περισσότερη ζωντάνια, με επισκέπτες από όλη την Πελοπόννησο.
Η Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας (τηλ. 26260-22242, andritsainalibrary.gr) έχει πλούσιες συλλογές για βιβλιόφιλους, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει το Λαογραφικό Μουσείο (τηλ. 6983-098883), με εκθέματα όπως οι παραδοσιακές ενδυμασίες και οι λιθογραφίες.
Από τα γνωστότερα χωριά της Ηλείας είναι το Κατάκολο, χτισμένο σε ένα ακρωτήρι βόρεια του Κυπαρισσιακού κόλπου. Το λιμάνι του λειτούργησε ως πύλη της Δυτικής Ελλάδας προς την Ευρώπη και αξιοποιήθηκε για την εξαγωγή της σταφίδας. Χτισμένος το 1865, ο φάρος του Κατακόλου, στη μύτη του ακρωτηρίου Ιχθύς, έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο.
Αξίζει να περάσετε και από τη Λαμπεία ή Δίβρη (ιστορικό χωριό, στα σύνορα της Ηλείας με την Αρκαδία και την Αχαϊα, με πετρόχτιστα σπίτια), το Αντρώνι (κεφαλοχώρι της Φολόης με σήμα κατατεθέν την εκκλησία των Αγίων Αναργύρων) και τα Κρέστενα (μια οργανωμένη κωμόπολη που προσφέρεται για στάση ανάμεσα στις εκδρομές σας).
Εκτός από τα χωριά της, η Ηλεία είναι ένας προορισμός προικισμένος από τη φύση. Το δάσος της Φολόης (ή Κάπελης), γεμάτο ευθύκορμες βελανιδιές, βρίσκεται στην ενδοχώρα, στις λεκάνες απορροής των ποταμών Ερυμάνθου και Πηνειού. Είναι ένα από τα ωραιότερα φυσικά αξιοθέατα της περιοχής όπου σύμφωνα με τη μυθολογία ζούσαν ο Κένταυρος Φόλος και οι νύμφες Δρυάδες.
Πρόκειται για το νοτιότερο δρυόδασος της Ευρώπης και το μοναδικό των Βαλκανίων, που εκτείνεται σε 42.000 στρέμματα και προσελκύει πεζοπόρους και ποδηλάτες χάρη στο επίπεδο ανάγλυφό του. Πληροφορίες για πεζοπορίες στο φαράγγι των Κενταύρων και το δρυόδασος της Φολόης θα βρείτε στο BackpackOnGreece (τηλ. 6934-555212, backpackongreece.corn). Σε απόσταση 20 χλμ. από τη Φολόη βρίσκονται και οι καταρράκτες της Νεμούτας.
ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Η Ηλεία είναι μία από τις περιφερειακές ενότητες με κάποιους από τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Εδώ βρίσκονται δύο ελληνικά μνημεία που είναι εγγεγραμμένα στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, o ναός του Επικούριου Απόλλωνα σας Βάσσες (το πρώτο ελληνικό μνημείο που εντάχθηκε στη λίστα της UNESCO, το 1986) και η Αρχαία Ολυμπία (1989).
O ναός του Επικούριου Απόλλωνα (τηλ. 26260-22275), που είναι γνωστός και ως ο «Παρθενώνας της Πελοποννήσου», χτίστηκε τον 5ο αιώνα π.Χ., πιθανώς από τον Ικτίνο. Θεμελιώθηκε πάνω σε παλαιότερο, αρχαϊκό ναό αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Ξεχωρίζει από άλλους κλασικούς ναούς γιατί δεν έχει ανατολικομεσημβρινό προσανατολισμό, αντίθετα, η διεύθυνσή του είναι από βορρά προς νότο. Είναι κατασκευασμένος από ντόπιο γκρίζο ασβεστόλιθο, ενώ η περίτεχνη ζωοφόρος του εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο.
Ο γνωστότερος αρχαιολογικός χώρος στην Ηλεία, βέβαια, είναι αυτός της Αρχαίας Ολυμπίας (τηλ. 26240-22517), στην κοιλάδα του Αλφειού ποταμού. Η Αρχαία Ολυμπία ήταν το πιο σημαντικό θρησκευτικό κέντρο του αρχαίου κόσμου, αφιερωμένο στον Δία, όπου διεξάγονταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Ονομαζόταν «Αλτις», δηλαδή Ιερό Άλσος, και έφτασε στο απόγειο της δόξας της κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.
Στον σημερινό αρχαιολογικό χώρο, μεταξύ άλλων, θα δείτε το Φιλιππείο (το μοναδικό κυκλικό οικοδόμημα), το Στάδιο και το Ηραίο. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας (τηλ. 26240-22742) το πιο εντυπωσιακό έκθεμα είναι ο Ερμής του Πραξιτέλη, που απεικονίζει τον θεό Ερμή να κρατά τον μικρό Διόνυσο. Σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό είναι η Αρχαία Ήλιδα, σημαντική πόλη του αρχαίου κόσμου, που είχε υπό την κηδεμονία της το ιερό του Δία στην Ολυμπία και θεωρούνταν μητρόπολη των Ολυμπιακών Αγώνων.
Αξίζει μια επίσκειρη στο αρχαίο Θέατρο, όπως και στο Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 26220-41501, elismuseum.corn). Αν ενδιαφέρεστε για την επιστήμη και την τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων, περάστε από το Μουσείο Αρχιμήδη (τηλ. 6931-831530) στο χωριό της Αρχαίας Ολυμπίας, όπως και από το αδελφό Μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας «Κώστα Κοτσανά» (τηλ. 6931-831530) στο Κατάκολο.
