Καθώς ο συντάκτης κάθεται στο γραφείο του για να ολοκληρώσει αυτό το κείμενο, απευθύνεται στον βοηθό του. «Θα χαρώ να σε βοηθήσω. Πες μου τι χρειάζεσαι και θα το κάνω», απαντά ο βοηθός στην κλήση του εργαζομένου. Η «λεπτομέρεια» είναι πως ο βοηθός είναι ψηφιακός και έχει τη δική του-έστω και τεχνητή-νοημοσύνη. Η παραπάνω σκηνή, η οποία έμοιαζε μάλλον αδιανόητη και βγάλμένη από το πιο ακραίο σενάριο sci-fi, την προηγούμενη δεκαετία, είναι μόνο μία από τις πολλές συνιστώσες της αγοράς εργασίας σήμερα.
Ο τρόπος με τον οποίο εργάζονται οι σύγχρονοι άνθρωποι αλλάζει δυναμικά και με τρόπο που οι παλιότερες γενιές δεν μπορούσαν καν να φανταστούν. Αλλαγή σκηνικού: έξω από το συνοικιακό κατάστημα, η ευμεγέθης ταμπέλα αναγράφει «Ζητείται προσωπικό». Ο ιδιοκτήτης του καταστήματος κάνει το, συνηθισμένο για την εποχή, παράπονο των εργοδοτών-ιδιαίτερα αυτών που αναζητούν εξειδικευμένο προσωπικό: «Δεν βρίσκω κόσμο να δουλέψει. Κλείνουν ραντεβού και δεν έρχονται. Αλλά και όποιος ξεκινήσει-πάντα με τους δικούς του όρους να γίνονται δεκτοί-έπειτα από λίγο καιρό σταματά, χωρίς προφανή λόγο».
Οι νέοι της Generation Z (δηλαδή οι γεννημένοι μεταξύ 1997 και 2012) έχουν εντελώς αντισυμβατική (για τα δεδομένα των προηγούμενων γενεών) εργασιακή συμπεριφορά. Οπως αναφέρει και έρευνα της QED social and market research, οι νέοι αρνούνται να δουλέψουν για κάτι που απαιτεί περισσότερο κόπο απ’ όσο πληρώνει και γενικότερα για ό,τι απαιτεί κόπο και έστω και ελάχιστες θυσίες.
Κάποιοι, δε, δουλεύουν για λίγο για να πετύχουν έναν στόχο (αγορά ενός κινητού, γνωριμία με ανθρώπους) και μόλις τον πετύχουν σταματούν μέχρι να ξαναχρειαστούν λεφτά! Γιατί λοιπόν οι νέοι… αλλάζουν δουλειές σαν τα πουκάμισα; Η επικεφαλής της QED, Χριστίνα Καράμπελα, εξηγεί ότι δεν πρόκειται για τεμπελιά ή… παραξενιά αλλά για πειραματισμό. «Ο πειραματισμός τους-από τον τουρισμό στο digital marketing, από freelance projects μέχρι βραχυχρόνια internships-δεν είναι χάος, αλλά στρατηγική ανθεκτικότητας.
Η καθυστέρηση, οι ετερόκλητες επαγγελματικές δοκιμές, οι διαρκείς αλλαγές κατεύθυνσης δεν δηλώνουν απλώς αβεβαιότητα. Είναι ο τρόπος τους να μάθουν, να αντέξουν, να αποκτήσουν προσαρμοστικότητα στους ασταθείς καιρούς που μεγάλωσαν». Οπως εξηγεί, «όταν τους ρωτάς τι ζητούν από την εργασία, σου λένε τι δεν θέλουν. Οχι αφεντικά που ουρλιάζουν, όχι αόριστους ρόλους, όχι απλήρωτα έξοδα, όχι εξαντλητικά ωράρια, όχι να γυρίσουν σπίτι και να μην μπορούν να κουνηθούν.
Εχουν υψηλές προσδοκίες, κακή εικόνα για την αγορά και ελάχιστη καθοδήγηση. Δεν ξέρουν τι σημαίνει καλή δουλειά, γιατί κανείς δεν τους το έδειξε ποτέ». Καθόλου περίεργη συμπεριφορά για μια γενιά η οποία είναι η πιο μορφωμένη και ταυτόχρονα πιο κακοπληρωμένη των τελευταίων δεκαετιών. Σήμερα στην αγορά εργασίας και συγκεκριμένα στον ιδιωτικό τομέα-καθώς μετά την κρίση το Δημόσιο έπαψε να αποτελεί «σανίδα ασφαλείας»-το ποσοστό των εργαζομένων που έχουν ηλικία 19-29 ετών είναι το 19,38%.
Μια δεκαετία νωρίτερα (το 2013), το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 20,25%. Ωστόσο, σήμερα ο πληθυσμός των νέων αυτής της ηλικίας είναι κατά 400.000 μικρότερος απ’ ό,τι πριν από 10 χρόνια (1 εκατομμύριο το 2023 έναντι 1,4 εκατομμυρίων. Το 2013 στην Ελλάδα). Αντίστοιχα, από αυτό το 1 εκατομμύριο, το 42,3% (δηλαδή περίπου 445.000) είναι εργαζόμενοι και το 2013 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 20,2% (δηλαδή περίπου 277.000).
Σε ό,τι αφορά τα χρήματα, ο μέσος μισθός του 2009 ήταν 21.606 ευρώ και ο μέσος μισθός του 2021 ήταν 16.235 (σε τιμές 2021). Χριστίνα Καράμπελα, Επικεφαλής της QED «Η καθυστέρηση, οι ετερόκλητες επαγγελματικές δοκιμές, οι διαρκείς αλλαγές κατεύθυνσης δεν δηλώνουν απλώς αβεβαιότητα. Είναι ο τρόπος των νέων να μάθουν, να αντέξουν, να αποκτήσουν προσαρμοστικότητα στους ασταθείς καιρούς που μεγάλωσαν.
Μία από τις συμμετέχουσες στην έρευνα της QED, η Ελένη από το Αιγάλεω, 20 ετών, η οποία μένει με τον αδερφό της και είναι σπουδάστρια (Διοίκηση Επιχειρήσεων) σε ΙΕΚ, λέει ότι δεν υπάρχει δουλειά που να έχει καθίσει πάνω από εξάμηνο. «Ναυαγοσώστρια ήμουν 5 μήνες, στην ταβέρνα δούλεψα 6-7 μήνες, στον νονό και στον μπαμπά τα καλοκαίρια». Η Βασιλική, 18, από τη Θεσσαλονίκη, εργαζόμενη σε καφέ, εξηγεί ότι «στη δική μου γενιά κυριαρχεί η ελευθερία και να κάνεις αυτό που θέλεις. Ενώ στην παλιά γενιά τούς ενδιέφεραν οι μισθοί και να μπουν στο Δημόσιο»
Ο Νικόλας, 21 ετών, λέει ότι «ο μπαμπάς μου πιστεύει ότι είναι ΟΚ αυτό που δίνει, μια δουλειά που απαιτεί κόπο για τα χρήματα που παίρνει. Δεν είναι βέβαια τα χρήματα ανάλογα του κόπου του. Εγώ θεωρώ ότι δεν πρέπει να καταβάλλω τόσο κόπο. Γενικά οι νέοι δεν θέλουν να καταβάλλουν πολύ κόπο».
Ενώ ο συνομήλικός του, Αντώνης, από τα Χανιά, φοιτητής (ηλεκτρολόγος μηχανικός) του ΕΜΠ, λέει ότι προτιμά να δουλεύει περιστασιακά για να πετυχαίνει μικρούς, επιμέρους στόχους: «Το καλοκαίρι του 2022 που ήθελα να πάρω κινητό, είχα βρει μια δουλειά. Μάζεψα και πήρα και τηλέφωνο και παπούτσια. Το Πάσχα που θα ανέβω στην Αθήνα θα πάω να δουλέψω στον θείο μου, για να μαζέψω για τις διακοπές. Εχω και γιορτή τον Ιανουάριο και μπορεί κάποιος να μου στείλει λεφτά».
Πιο… ανθρώπινα
Αυτή η έμφαση στην ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, με την ευέλικτη εργασία, την τηλεργασία όπου είναι εφικτή και το υβριδικό μοντέλο, αποτελούν μία από τις ισχυρότερες τάσεις της αγοράς εργασίας, όπως προκύπτει και από τις πιο με πρόσφατες έρευνες (ManpowerGroup, Glassdoor, IWG), οι οποίες καταδεικνύουν ότι η εργασία επικεντρώνεται στην ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), την ευελιξία και την ανθρώπινη προσέγγιση.
Σε ό,τι αφορά την «επανάσταση» της Τεχνητής Νοημοσύνης και την αλληλεπίδρασή της με το ανθρώπινο δυναμικό, προκύπτει ότι η AI δεν καταργεί απλώς θέσεις εργασίας, αλλά μετασχηματίζει τον τρόπο δουλειάς. Οι εργαζόμενοι είτε αναγκάζονται να αλλάξουν τομέα, είτε να κάνουν upskilling και reskilling (αναβάθμιση και επανεκπαίδευση) ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις και να γίνουν απαραίτητοι στον χώρο εργασίας, όπου συνεργάζονται με τις νέες τεχνολογίες, τα ρομπότ και την ΑΙ.
Ετσι, λοιπόν, η αγορά εργασίας μετασχηματίζεται με δύο τρόπους. Σε ό,τι αφορά τις επιχειρήσεις, αυτές αναζητούν πιο στοχευμένα πλέον προσωπικό, εστιάζοντας στις δεξιότητές τους και όχι στα χαρτιά, δηλαδή στα πτυχία και την προϋπηρεσία. Ακριβώς, δε, επειδή είναι πλέον δύσκολο να βρουν εξειδικευμένο και loyal προσωπικό, οι εταιρείες επενδύουν στην ευεξία των εργαζομένων τους, φροντίζοντας τόσο για την ψυχική όσο και για τη σωματική τους υγεία.
Ετσι, βλέπουμε τις τελευταίες δεκαετίες παροχές που φαίνονται βγαλμένες από... ταινία επιστημονικής φαντασίας. Αλλαγές που περιγράφονται στην ταινία του 2013 «The Internship»: δύο πωλητές χάνουν τη δουλειά τους, λόγω του ψηφιακού ανταγωνισμού, αλλά καταφέρνουν να ενταχθούν ως δόκιμοι στις τάξεις κολοσσού της τεχνολογίας, παρότι είναι τουλάχιστον 10 χρόνια μεγαλύτεροι από τον… μεγαλύτερο υποψήφιο. Εκεί διαπιστώνουν ότι οι εργαζόμενοι μένουν σε χώρους της εταιρείας, η οποία τους παρέχει υγιεινά γεύματα, επιλογές άθλησης και δραστηριοτήτων, ως και χώρους για powernaps!
Οι εταιρείες επιλέγουν ακόμα και να στεγάζουν ολόκληρες τις οικογένειες των εργαζομένων τους στις υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις τους (όπου υπάρχουν πισίνες, χώροι αθλητισμού και διασκέδασης, εστιατόρια, σχολεία κ.ά., όλα ως δωρεάν παροχές). Είναι μια απάντηση στην τάση των «πόλεων των 15 λεπτών», όπου οι εργαζόμενοι επιλέγουν να δουλεύουν κοντά στο σπίτι τους, συχνά σε χώρους συνεργασίας (coworking spaces) στις γειτονιές τους, μειώνοντας τις μετακινήσεις. Αλλά και γίνονται πιο ελκυστικές στη νεότερη γενιά (Gen Z) που απαιτεί καλύτερες συνθήκες εργασίας, διαφάνεια και εταιρική κοινωνική ευθύνη. Είναι όμως αυτό όλο το στόρι για το πώς διαμορφώνεται η αγορά εργασίας;
Ταλέντο, ΑΙ και freelancers το μοτίβο της επόμενης μέρας
«Οι ομάδες του μέλλοντος θα συγκροτούνται από έναν συνδυασμό ανθρώπινου ταλέντου, συστημάτων ΤΝ και freelancers», λέει η πρόσφατη έρευνα της Manpower Group για τις παγκόσμιες τάσεις στην αγορά εργασίας το 2026. «Καθώς η παγκόσμια αγορά εργασίας αλλάζει με ρυθμούς που δεν έχουμε ξαναζήσει, το 2026 αναδεικνύεται χρονιά κομβικών μετατοπίσεων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ωριμάζει, η παραγωγικότητα επαναπροσδιορίζεται, ενώ οι άνθρωποι και οι δεξιότητες τους αποκτούν νέα βαρύτητα», αναφέρει ο διευθύνων σύμβουλος της ManpowerGroup Ελλάδας Χαράλαμπος Καζαντζίδης. Οι επιχειρήσεις κινδυνεύουν να βρεθούν με κενό ηγεσίας, καθώς μόλις το 39% της Generation X και το 56% των Millennials επιθυμούν να αναλάβουν ρόλους διεύθυνσης ή ηγεσίας, αλλά και αντιμέτωπες με πρωτοφανή έλλειψη ταλέντου: μέχρι το 2030, ποσοστό μεγαλύτερο του 25% των εργαζομένων σε ανεπτυγμένες οικονομίες θα είναι άνω των 55 ετών.
Παράλληλα, το 57% των εργοδοτών παγκοσμίως δηλώνουν ότι η γήρανση του ανθρώπινου δυναμικού επηρεάζει τη στρατηγική προσλήψεών τους. Οι εργαζόμενοι, από την άλλη, καλούνται να αλληλεπιδρούν καθημερινά με ψηφιακά και AI-based συστήματα, καθιστώντας το upskilling κρίσιμο για τη διατήρηση της απασχολησιμότητας.
Σύμφωνα με την έρευνα, η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται από υποστηρικτικό εργαλείο σε ενεργό μέρος των ροών εργασίας, μέσω AI Agents που συνεργάζονται με ανθρώπους και μεταξύ τους. Οι εργοδότες αναφέρουν ότι κρίσιμες ανθρώπινες δεξιότητες παραμένουν δύσκολο να αντικατασταθούν από την ΑΙ, με την ηθική κρίση να βρίσκεται στην κορυφή (33%), ακολουθούμενη από την εξυπηρέτηση πελατών (31%) και τη διαχείριση ομάδων (30%). Εκτιμάται ότι έως το 2030 θα αλλάξει το 39% των βασικών δεξιοτήτων, γεγονός που καθιστά απαραίτητα τα συνεργατικά μοντέλα ανθρώπων και AI.
Κείμενο: Γιώργος Καραγιάννης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
