Κατεβαίνω αργά το δύσβατο μονοπάτι για να σταθώ δίπλα στο νερό και να στείλω ό,τι πρέπει να εξοβελιστεί σε ταξίδι μέχρι τη θάλασσα. Κατευναστικά λειτουργεί αναμφίβολα και η ευωδιά της λυγαριάς (Vitex agnus-castus) που αφθονεί εκεί, ενός από τους ομορφότερους και πιο κοινούς υδρόφιλους θάμνους της ελληνικής φύσης.
Μοιάζει παράδοξο πώς η πλούσια ιστορία και η μεγάλη χρησιμότητά της παραμένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό. Μόνο όσοι εξακολουθούν, σε πείσμα της βίαιης πλαστικοποίησης, να φτιάχνουν ακόμα καλάθια την εκτιμούν, καθώς με τα κλαδάκια της πλέκουν πολύ ανθεκτικά κοφίνια και πανέρια, διατηρώντας ζωντανή μια αρχαιότατη παράδοση.
Για την αντοχή των κλαδιών της λυγαριάς πρώτος τραγούδησε ο Όμηρος, περιγράφοντας πως, για να βγει ζωντανός μαζί με τους συντρόφους του από τη σπηλιά του ανθρωποφάγου Πολύφημου, ο πολυμήχανος Οδυσσέας δέθηκε στέρεα με αυτά κάτω από την κοιλιά των κριαριών του Κύκλωπα. Κάτι που ακόμα λιγότεροι γνωρίζουν είναι πως η επίδραση της λυγαριάς στην υγεία αλλά και στη συμπεριφορά του ανθρώπου ήταν ανέκαθεν σημαντική.
Όταν έμπαινε ο μήνας Πυανεψιών (από μέσα Οκτωβρίου μέχρι μέσα Νοεμβρίου σήμερα), οι παντρεμένες Αθηναίες άρχιζαν τις πυρετώδεις προετοιμασίες για τη μεγάλη γιορτή των Θεσμοφορίων και έπαιρναν όρκο πως θα τηρήσουν τη νηστεία, μαζί και την ερωτική αποχή. Άπλωναν λοιπόν φρεσκοκομμένα κλαδιά λυγαριάς πάνω στις κλίνες τους, γιατί γνώριζαν καλά ότι αυτά καταστέλλουν τον πόθο.
Λόγω αυτής της εξαγνιστικής συνήθειας που μνημονεύουν πολλές αρχαίες αυθεντίες, όπως ο Διοσκουρίδης και ο Γαληνός, η λυγαριά για πολλούς αιώνες συνέχισε να ονομάζεται άγνος. Για τον ίδιο ακριβώς σκοπό αξιοποιήθηκε αργότερα από τους μοναχούς των ασκητικών ταγμάτων, ενώ για πολλούς αιώνες είχε σίγουρη θέση στους μοναστηριακούς κήπους.
'Οσοι ήθελαν να απαλλαγούν από τον «δαίμονα της επιθυμίας» μασούσαν μανιωδώς τους σπόρους της λυγαριάς ή έπιναν τακτικά ένα σιρόπι που παρασκεύαζαν βράζοντάς τους. Απόρροια των παραπάνω συνηθειών είναι η λυγαριά να ονομάζεται σήμερα στα αγγλικά «δέντρο της αγνότητας» και στα γερμανικά «πιπέρι των καλογέρων».
Για τη σύγχρονη φυτοθεραπεία η λυγαριά αποτελεί κατεξοχήν «γυναικείο» βότανο, καθώς σκευάσματα από τους υψηλής περιεκτικότητας σε φυτοοιστρογόνα μικρούς καρπούς της ανακουφίζουν, χωρίς παρενέργειες, από πολλά συμπτώματα που προκαλούνται από την ανισορροπία των θηλυκών ορμονών. Ο φυλλοβόλος θάμνος της λυγαριάς, ο οποίος πάντως με επιδέξια κλαδέματα διαμορφώνεται και σε δενδρύλλιο ύψους μέχρι τριών μέτρων, αποτελεί ιδανική προσθήκη για κάθε μεσογειακό κήπο.
Φυτεύεται σε σειρά κατά μήκος μονοπατιών, αλλά και μονήρης μπροστά από πέτρινα τοιχία ή μεγάλους βράχους. Χάρη στο πλούσιο φύλλωμα, στις ντελικάτες ταξιανθίες του, που παραμένουν ιώδεις ή ρόδινες όλο το θέρος, και στο γοητευτικό σάλεμα των τρυφερών κλαδιών του σε κάθε πνοή του ανέμου, αποτελεί πόλο έλξης για το ευσυγκίνητο βλέμμα.
Ζει τουλάχιστον δύο δεκαετίες, έχει πραγματικά ελάχιστες απαιτήσεις, ενώ ξέρει να συγχωρεί τα κυριότερα λάθη των αρχαρίων στη μαγευτική τέχνη τον κήπου. Δεν πιστεύω πως υπάρχει κάτι παραπάνω να ζητήσει κανείς από έναν πιστό πράσινο φίλο.
ΕΔΑΦΟΣ Ελαφρό
ΘΕΣΗ Ηλιόλουστη
ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΨΥΧΟΣ -15ο C
ΠΟΤΙΣΜΑ Τακτικό
ΕΠΟΧΗ ΑΝΘΙΣΗΣ Καλοκαίρι
