Μηχανές καβαλάω από μικρός, έμαθα έτσι από νωρίς να προσέχω πολύ. Οδηγώντας στην πόλη, εστιάζω το βλέμμα στην άσφαλτο, ρίχνοντας διαρκώς κλεφτές ματιές στους καθρέφτες. Όταν πάντως κινούμαι σε επαρχιακούς δρόμους, χαλαρώνω, χωρίς να ξεχνώ βέβαια τις ενέδρες που έστησαν στο παρελθόν τρακτέρ και τσοπανόσκυλα. Την άνοιξη αφαιρούμαι λιγάκι παραπάνω, η φυσική ομορφιά είναι, βλέπετε, παντού και δυστυχώς γεννήθηκα ευάλωτος στον μαγνητισμό της.
Ανάμεσα σε όλα τα φυτά που τώρα ανθοφορούν, ξεχωρίζω ως πιο επικίνδυνο περισπασμό το σπάρτο (Spartium junceum), έναν υψηλόσωμο θάμνο με ακαταμάχητη καναρινή χροιά. Υπάρχει αυτοφυής σχεδόν παντού, από μέρη παραθαλάσσια μέχρι ορεινά, φυτεύεται επίσης αθρόα σε διαχωριστικές νησίδες και κατά μήκος δρόμων. Δικαίως ασφαλώς, καθώς με το ισχυρό ριζικό του σύστημα θωρακίζει τα εδάφη που απειλούνται από τη διάβρωση και συγκρατεί τους βράχους που σημαδεύουν ό,τι κινείται επί οδοστρώματος.
Επειδή όμως η σαγήνη που ασκεί πάνω μου, ιδιαίτερα όταν το συναντώ σε πυκνούς στοίχους, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα, καταφεύγω σε μια πρόχειρη θεραπεία. Ξεπεζεύω σε ασφαλές σημείο, παίρνω στο χέρι μου ένα κλωνάρι του και θαυμάζω τα όμορφα άνθη. Μοιάζουν αρκετά με πεταλούδα, η οποία στα αρχαία ελληνικά ονομάζεται «ψυχή». Το σπάρτο για τη Βοτανική ανήκει, λοιπόν, στη σπουδαία υποοικογένεια των ψυχανθών.
Παρατηρώ επίσης ότι οι όρθιοι, κυλινδρικοί βλαστοί έχουν ήδη χάσει τα μικρά τους φύλλα, ώστε να μειωθεί η εξατμισοδιαπνοή και να αντέξει στην ξηρασία του θέρους. Φτάνει όμως με την ανακεφαλαίωση γνώσεων, άλλο προέχει τώρα. Ρουφώ λοιπόν αργά τη λεπτή μεν, αλλά πολύ απολαυστική ευωδιά των λουλουδιών δυο τρεις εισπνοές αρκούν για να χορτάσω τη χάρη του σπάρτου.
Απερίσπαστος μετά, μπορώ να συνεχίσω την πορεία μου. Στο μυαλό μου βέβαια γυρίζουν σκέψεις σχετικές με την ύπαρξή του, θυμάμαι έτσι τις πολλές εφαρμογές που έβρισκε παλαιότερα-η ετυμολογία του ονόματός του (από το ομηρικό ασπάρτον», δηλαδή σχοινί) καταγράφει μία από αυτές. Με τις σκληρές αλλά εύκαμπτες βέργες του οι γεωργοί της αρχαιότητας έδεναν τα κλήματα, οι βοσκοί, αφού πρώτα τις μούσκευαν, έπλεκαν γερά παπούτσια, ενώ από τις ίνες που περιέχουν φτιάχνονταν καραβόσκοινα και ρούχα.
Στη χώρα μας, ακόμα και σήμερα, από τους βλαστούς του σπάρτου πλέκονται καλάθια και κατασκευάζονται σκούπες, αντικείμενα που, εκτός από οικολογικά, είναι αναμφίβολα πολύ όμορφα. Ο κύριος λόγος όμως που το ιθαγενές της Μεσογείου σπάρτο εξαπλώθηκε σε σχεδόν ολόκληρο τον κόσμο είναι η καλλωπιστική του αρετή, η ανθεκτικότητά του και η ικανότητα που διαθέτει να σχηματίζει σχεδόν αδιαπέραστους φυτοφράχτες.
'Ηδη από τις αρχές του 16ου αιώνα ρίζωσε σε βοτανικούς κήπους της Κεντρικής Ευρώπης και από εκεί εξαπλώθηκε γρήγορα σε ολόκληρη την ήπειρό μας, ενώ ραγδαία ήταν και η προέλασή του στη Νότια Αμερική. Παρά την (ήπια) τοξικότητά του, οι παραδοσιακοί θεραπευτές του Νέου Κόσμου το εκτίμησαν ιδιαίτερα για τις εμετικές και καθαρτικές του ιδιότητες, επιβεβαιώνοντας έτσι τις σχετικές αναφορές των αρχαίων Ελλήνων γιατρών.
Πριν από δύο περίπου αιώνες απομονώθηκαν από τους βλαστούς του καρδιοτονωτικά αλκαλοειδή που αξιοποιούνται μέχρι σήμερα, ενώ η ζήτηση από την αρωματοποιία και τη βιομηχανία καλλυντικών για το αιθέριο έλαιο που παραλαμβάνεται από την απόσταξη των ανθέων τον αυξάνεται διαρκώς.
ΕΔΑΦΟΣ Χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις
ΘΕΣΗ Ηλιόλουστη
ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΨΥΧΟΣ -15" C
ΠΟΤΙΣΜΑ Μέτριο
ΕΠΟΧΗ ΑΝΘΙΣΗΣ Μάιος-Σεπτέμβριος
