Βρήκαμε χωρίς δυσκολία κεντρική θέση κάτω απ' το μεγαλοπρεπές πλατάνι (Platanus orientalis) που δεσπόζει στην πλατεία του-η περιοχή, βλέπετε, εδώ και δεκαετίες «αιμορραγεί» από κατοίκους. H γαλήνη που μετέδιδε η υπεραιωνόβια παρουσία του δέντρου ήταν βάλσαμο και μείναμε μέχρι να σουρουπώσει, δεσμώτες του πυκνού ίσκιου που άπλωνε η φυλλωσιά του πάνω μας.
'Ενας μόνο απ' τη μικρή παρέα μας έχει ορεσίβια καταγωγή, είναι όμως κι αυτός, όπως όλοι μας, θρέμμα της πόλης. Στη σχετική κουβέντα που άνοιξε, καταλήξαμε πάντως γρήγορα στο συμπέρασμα πως τρέφουμε άπαντες μεγάλη αγάπη για τον μακρόβιο και ανθεκτικό στις κακουχίες γίγαντα τούτο των βουνών. Πολυάριθμα όμορφα χωριά στην ηπειρωτική κυρίως, αλλά και στη νησιωτική χώρα χτίστηκαν γύρω από πλατάνια, καθώς ως φυτικοί ραβδοσκόποι σηματοδοτούν την ευεργετική ύπαρξη υπόγειων υδατικών ροών.
Δεκάδες άλλα, πάλι, φέρουν τιμητικά της ύπαρξής του ονόματα, όπως Πλατανόβρυση, Γεροπλάτανος, Πλατανούσα και άλλα ομοειδή, υπογραμμίζοντας την τεράστια οικολογική και συμβολική αξία που μέχρι πριν από μερικές γενιές ανθρώπων είχε για τις συνεκτικές κοινότητές τους. Για όσο μένουν όρθια κάποια πλατάνια, θα παραμένουν ολοζώντανες και οι μαρτυρίες για ήρωες του '21 που συνέδεσαν τη ζωή ή τον θάνατό τους με αυτά.
Ξετυλίγοντας το ιστορικό νήμα, μπορούμε να ταξιδέψουμε πολύ μακριά στον χρόνο. Είχα κάποτε τη χαρά να αντικρίσω τον πλάτανο κάτω από τον οποίο λέγεται ότι δίδασκε τους μαθητές του ο Ιπποκράτης στην πόλη της Κω. Είναι βεβαίως γεγονός ότι των πλατάνων ο κορμός μετά από πέντε-έξι αιώνες αρχίζει να σαπίζει και δεν φτάνουν έτσι ποτέ σε ηλικία τέτοια που να μην προκαλούνται ερωτηματικά για το αν ευσταθούν οι θρύλοι.
Από την άλλη, πάντως, γνωρίζουμε ότι η ρίζα τους γεννά ζωηρές παραφυάδες που μεγαλώνουν γρήγορα και στη συνείδηση των ντόπιων αντικαθιστούν, ορθά σε μεγάλο βαθμό, το αρχικό δέντρο. Δεν πρόλαβα όμως να θαυμάσω τον τεράστιο «πλάτανο του Παυσανία» που βρισκόταν κοντά στα Τριπόταμα Αχαΐας, καθώς πριν από λίγα χρόνια ξεράθηκε. Αιτία θανάτου του ήταν η ασθένεια που ονομάζεται «μεταχρωματικό έλκος», η οποία προκαλείται από έναν μύκητα αμερικανικής προέλευσης.
Στις δύο δεκαετίες παρουσίας του στη χώρα μας έχει νεκρώσει χιλιάδες πλατάνια και απειλεί πλέον τα παραποτάμια δάση που σχηματίζει το είδος, καθώς μεταδίδεται από προσβεβλημένα δέντρα σε υγιή με τη χρήση μολυσμένων εργαλείων υλοτομίας. Φοβάμαι ότι, αν δεν εφαρμοστούν αυστηρά μέτρα προστασίας, η γνωστή φράση «χαιρέτα μου τον πλάτανο» θα λάβει σε αρκετές περιοχές άλλο, μάλλον τραγικό, νόημα.
Διαρκής επαγρύπνηση απαιτείται για τη διασφάλιση του μέλλοντος μιας ενδημικής σιην Κρήτη ποικιλίας πλατάνου (Ρ. orientalis var. cretica) που ξεχωρίζει εύκολα επειδή είναι αειθαλής. Σε ολόκληρο το νησί έχουν καταμετρηθεί περίπου πενήντα αντιπρόσωποί της, με διασημότερο εκείνον που ρίζωσε στον σημερινό αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας, καθώς στη σκιά του έσμιξε ο Δίας με την απαχθείσα Ευρώπη, ανοίγοντας έτσι μεγάλες ιστορίες.
ΕΔΑΦΟΣ Χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις
ΘΕΣΗ Ηλιόλουστη/Ημισκιερή
ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΨΥΧΟΣ -15° C
ΠΟΤΙΣΜΑ Συχνό
ΕΠΟΧΗ ΑΝΘΙΣΗΣ Μάρτιος-Απρίλιος
