Οι Ενετοί, για παράδειγμα, κληροδότησαν στα Επτάνησα την κλασική όπερα, ενώ οι τελευταίοι κατακτητές, οι Αγγλοι, την πλούσια παράδοσή τους σε μουσικές μπάντες. Ξεxωριστό κεφάλαιο ωστόσο αποτελεί η ΦΕΚ, η Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας, η Παλαιά Φιλαρμονική, όπως τιμητικά την αποκαλούν, καθώς είναι η πρώτη που ιδρύθηκε στο νησί, τον Σεπτέμβριο του 1840, και μία από τις πρώτες στα Επτάνησα.
Για να μάθουμε ακόμη περισσότερα, επισκεφτήκαμε το κτίριο της ΦΕΚ, στο κέντρο της παλιάς πόλης της Κέρκυρας, όπου στεγάζεται και το μουσείο της, με ξεναγό την κ. Έλσα Καρύδη, μουσικό, επιμελήτρια υλικού ρεπερτορίου και υπεύθυνη ξεναγήσεων στο Μουσείο Μουσικής της ΦΕΚ. «Ο λόγος ίδρυσης της ΦΕΚ ήταν η διαπίστωση της έλλειψης οργανωμένης μουσικής παιδείας στο νησί», λέει η κυρία Καρύδη.
Η πρόσβαση σε αυτήν ήταν εφικτή μόνο από τους προνομιούχους πολίτες, με ιδιωτικά και ακριβά μαθήματα. Το «πόπολο», ο λαός, ήταν αποκλεισμένος από την κλασική μουσική εκπαίδευση και μόνο λίγοι αποτελούσαν μέλη τοπικών μουσικών συντεχνιών, με ημιεπαγγελματική ή απλώς ερασιτεχνική μουσική κατάρτιση.
Σπουδαίοι Κερκυραίοι μουσικοί, με πλούσια εκπαίδευση στην Ευρώπη, ίδρυσαν τη ΦΕΚ για να καλύψουν αυτό το κενό, ωστόσο «ο άνθρωπος που οραματίστηκε και εμπνεύστηκε τη δωρεάν και ελεύθερη μουσική παιδεία για όλους, ανεξάρτητα από κοινωνική τάξη, ηλικία ή φύλο, ήταν ο Κερκυραίος μουσουργός Νικόλαος Χαλικιόπουλος-Μάντζαρος, που δίδαξε σε αυτήν μέχρι τον θάνατό του, αφιλοκερδώς», τονίζει η κυρία Καρύδη.
«Η σύνδεση της Ελλάδας με τη ΦΕΚ είναι στενή: Για παράδειγμα, η πρώτη πρόταση για τα χρώματα της στολής των μουσικών της φιλαρμονικής ήταν το λευκό και το μπλε, τα χρώματα της ελληνικής σημαίας, κι ας ήταν 24 χρόνια πριν από την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα», συμπληρώνει. Αν και στο ξεκίνημά της η ΦΕΚ αριθμούσε το πολύ 30 μέλη, σήμερα ξεπερνά τους 600 μουσικούς, και με τους μαθητές ο αριθμός αυτός ανεβαίνει ακόμη περισσότερο, ανεβάζοντας παράλληλα και το μουσικό επίπεδό της.
«Είναι δύσκολο ένας μουσικός να γίνει μέλος της μπάντας, περνά από πολλά στάδια μέχρι να επιτευχθεί αυτός ο επιθυμητός, αλλά δύσκολος στόχος», επισημαίνει η κυρία Καρύδη. Κι αν απορεί κανείς «μα, βγαίνουν 600 τόσοι μουσικοί και παίζουν στον δρόμο σε λιτανείες και εορτές;», η απάντηση είναι ταυτόχρονα και μια διευκρίνιση για τον παρεξηγημένο στην Ελλάδα όρο «φιλαρμονική». «Δυστυχώς στη χώρα μας έχουμε παρερμηνεύσει αυτή την τόσο όμορφη ελληνική λέξη», λέει n κυρία Καρύδη.
«Όταν ακούμε για Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου ή της Βιέννης, φέρνουμε στο μυαλό μας μια ορχήστρα με βιολιά. Ο ίδιος όρος στην Ελλάδα φέρνει στον νου μια μπάντα που συμμετέχει σε λιτανεία ή παρέλαση, παίζοντας ένα εμβατήριο». Η αλήθεια είναι πως η μουσική στην Κέρκυρα, όπως και στα υπόλοιπα Επτάνησα, είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη θρησκευτική παράδοση.
Οι συχνές λιτανείες και μεγάλες ή μικρές θρησκευτικές γιορτές, ιδιαίτερα των πολιούχων αγίων στα Επτάνησα, συνοδεύονται πάντοτε από μουσική από τις μπάντες των φιλαρμονικών, συχνά πολλών μαζί στην ίδια γιορτή, που παρελαύνουν μαζί με το ιερατείο στα καντούνια της Χώρας και των χωριών.
«Ομως η ΦΕΚ δεν περιλαμβάνει μόνο μπάντα δρόμου, αλλά επίσης μπάντα συναυλιών, συμφωνική ορχήστρα, σχήματα θεωρητικών σπουδών μουσικής, μπανίνα και άλλα μικρότερα μουσικά σχήματα που συνολικά την απαρτίζουν και την καθιστούν τόσο σημαντική».
Η μπάντα της ωστόσο παραμένει το λαοφιλέστερο σχήμα της, με σημαντικά ιστορικά ορόσημα στην πορεία της: αυτή απέδωσε πρώτη φορά τον Εθνικό Ύμνο το 1864, χρονιά της ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα, και αυτή παιάνισε τον Ολυμπιακό Ύμνο κατά τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, το 1896.
Στο Μουσείο Μουσικής της ΦΕΚ, μεταξύ άλλων ιστορικών εκθεμάτων, εκτίθεται το πιάνο του Νικολάου Μάντζαρου στο οποίο μελοποίησε τον Ύμνον εις την Ελευθερίαν του Διονυσίου Σολωμού, που έγινε ο Εθνικός μας Ύμνος, ένας σημαντικός αριθμός χειρογράφων του σπουδαίου μουσουργού, η πρώτη έκδοση του Ύμνου, το λιμπρέτο της πρώτης ελληνόφωνης όπερας Ο υποψήφιος, καθώς και ένα από τα αντίγραφα του Ολυμπιακού Ύμνου του, επίσης Κερκυραίου, Σπυρίδωνα Φιλίσκου Σαμάρα.
